Słowo stało się ciałem



Słowo stało się ciałem

Stanowisko Ligonier na temat chrystologii


Na stronie http://christologystatement.com opublikowany został ciekawy dokument podsumowujący trynitarną chrystologię.

Pomyślałem, że pożytecznym będzie aby zapoznać się z tym dokumentem.

Wszelkie uwagi, pochlebne jak i krytyczne, mile widziane.———————————————————————————-

Copyright © 2016 Ligonier Ministries

Wydanie Pierwsze

 

O ile nie zaznaczono inaczej cytaty biblijne pochodzą z: Biblia to jest Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Nowy przekład z języków hebrajskiego i greckiego opracowany przez Komisję Przekładu Pisma Świętego. Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne, Warszawa 1975 wyd. I (tzw. Biblii warszawskiej)

 

Gliwice, 2016

 

Przedmowa

 

Kim jest Jezus? Prawie każda dorosła osoba wypracowała jakąś opinię o Jezusie. Opinie te mogą być powierzchowne, nieprzemyślane albo wręcz heretyckie. Jednak to prawda o Jezusie, a nie zwykłe opinie, ma znaczenie … i to znaczenie wieczne.

Ci, którzy noszą imię Chrześcijan wyznają że naśladują Chrystusa jako jego uczniowie. Posiadają chrystologię – doktrynę o Chrystusie – która odzwierciedla ich poglądy na jego temat. Chrystologia ta może być wyrażona w sposób ukryty albo w bezpośrednio. Może prezentować głębię biblijnego objawienia oraz historycznej chrześcijańskiej refleksji na temat Pisma Świętego, może też być nowinkarska i oderwana od Bożego Słowa. Żadnemu prawdziwemu chrześcijaninowi nie brakuje jednak chrystologii.

Ponieważ naśladowanie Chrystusa jest zasadnicze dla Chrześcijaństwa, kościół pracował przez wieki by głosić historycznego i biblijnego Chrystusa a nie Chrystusa naszych wyobrażeń. W takich historycznych dokumentach jak Nicejskie Wyznanie Wiary, Definicja Chalcedońska, Katechizm Heidelberski czy Westminsterskie Wyznanie Wiary, chrześcijanie sformułowali biblijne nauczanie na temat Chrystusa.

Dokumenty te są dziś często zaniedbywane i źle zrozumiane, powodując powszechne zamieszanie dotyczące osoby i dzieła Chrystusa. Dla chwały Chrystusa oraz dla zbudowania jego ludu Stanowisko Ligonier na temat Chrystologii stara się ująć historyczną, prawowierną, biblijną chrystologię kościoła Chrześcijańskiego w formie, która jest prosta do wyznania, użyteczna do pomocy we wzmacnianiu wiary Kościoła, która może również służyć jako wspólne wyznanie, wokół którego wierni z różnych kościołów mogą gromadzić się we wspólnej misji. Dokument ten nie zastępuje historycznych wyznań wiary czy też konfesji ale jest ich uzupełnieniem, które wyraża wspólne nauczanie na temat tego kim Chrystus jest oraz czego dokonał. Niech Chrystus użyje go dla swego królestwa.

W imię wcielonego Syna Bożego, naszego Proroka, Kapłana i Króla.

R.C.Sproul

Wiosna 2016

 

Słowo stało się ciałem

 

Wyznajemy tajemnicę i cud

Boga, który stał się ciałem

i radujemy się w naszym wielkim zbawieniu

przez Jezusa Chrystusa naszego Pana.

 

Z Ojcem i Duchem Świętym,

Syn stworzył wszystkie rzeczy,

podtrzymuje wszystkie rzeczy

i czyni wszystkie rzeczy nowymi.

Prawdziwie Bóg,

stał się prawdziwie człowiekiem,

dwie natury w jednej osobie.

 

Narodził się z Dziewicy Marii

i żył pośród nas.

Ukrzyżowany, zmarł i został pochowany.

Powstał trzeciego dnia,

wstąpił do nieba

i przyjdzie ponownie

w chwale i sądzie.

 

Dla nas,

zachował Prawo,

zadośćuczynił za grzech

i zaspokoił Boży gniew.

Zabrał naszą splugawioną szatę

i dał nam Swój płaszcz sprawiedliwości.

 

Jest naszym Prorokiem, Kapłanem i Królem,

buduje swój kościół,

wstawia się za nami

i panuje nad wszystkimi rzeczami.

 

Jezus Chrystus jest Panem;

wychwalamy Jego święte Imię na wieki.

 

Amen.

 

Twierdzenia i zaprzeczenia z dowodami biblijnymi

 

Artykuł 1

Twierdzimy, że Jezus Chrystus jest historycznym wcieleniem wiecznego Słowa, albo Logosu, Boga, drugiej osoby Trójcy Świętej.

Zaprzeczamy, że Jezus był zwykłym człowiekiem albo fikcyjnym wytworem wczesnego kościoła Chrześcijańskiego.

 

Artykuł 2

Twierdzimy, że boska natura Jezusa jest konsubstancjalna (homoousios) a zatem równa oraz współwieczna z Ojcem i Duchem Świętym.

Zaprzeczamy, że Jezus jest po prostu „podobny do Boga” (homoiousios) lub że był po prostu „adoptowany” przez Ojca jako Jego Syn.

 

Artykuł 3

Twierdzimy, razem z Symbolami Nicejskim i Chalcedońskim, że Jezus Chrystus jest zarazem prawdziwie Bogiem jak i prawdziwie człowiekiem, dwie natury w jednej osobie.

Zaprzeczamy, że Jezus jedynie wyglądał jak człowiek, zaprzeczamy też że Jezus jest w jakimkolwiek sensie mniejszy niż Bóg.

 

Artykuł 4

Wyznajemy unię hipostatyczną, że dwie natury Chrystusa są zjednoczone w Jego jednej boskiej osobie bez zmieszania, bez zmiany, bez rozdzielenia i rozłączenia.

Zaprzeczamy, że rozróżnienie pomiędzy dwiema naturami jest ich rozdzieleniem.

 

Artykuł 5

Twierdzimy, że we wcieleniu zarówno boska jak i ludzka natura zachowały swoje własne atrybuty i pozostały nienaruszone.

Zaprzeczamy, że ludzka natura Jezusa posiadała boskie atrybuty; zaprzeczamy, że boska natura komunikowała boskie atrybuty ludzkiej naturze; zaprzeczamy również że Jezus odłożył lub zrezygnował z jakiegokolwiek ze swoich boskich atrybutów gdy „ogołocił” siebie we wcieleniu.

 

Artykuł 6

Twierdzimy, że Jezus jest doskonałym i najlepszym obrazem Boga oraz że być prawdziwie człowiekiem to upodobnić się do Jego obrazu.

Zaprzeczamy, że ludzka natura Jezusa była jedynie złudzeniem lub że tylko „wydawała się” być z krwi i kości.

 

Artykuł 7

Twierdzimy, że jako prawdziwie człowiek, Chrystus posiada wszystkie naturalne ograniczenia i słabości ludzkiej natury i że jest podobny do nas we wszystkich aspektach, z wyjątkiem grzechu.

Zaprzeczamy, że Chrystus zgrzeszył, zaprzeczamy również jakimkolwiek poglądom, które utrzymują, że Jezus nie doświadczył prawdziwie cierpienia, kuszenia oraz trudności. Zaprzeczamy również twierdzeniu, że grzech jest przyrodzonym atrybutem prawdziwego człowieczeństwa oraz że bezgrzeszność Jezusa jest nie do pogodzenia z tym, że jest prawdziwie człowiekiem.

 

Artykuł 8

Twierdzimy, że historyczny Jezus w swoim człowieczeństwie, przez moc Ducha Świętego, cudownie przyjął ciało jak i narodził się z Dziewicy Marii.

Zaprzeczamy, że Jezus otrzymał swoją boską naturę od Marii albo że Jego bezgrzeszność w jakimkolwiek sensie pochodziła od niej.

 

Artykuł 9

Twierdzimy, że Jezus jest drugim lub nowym Adamem, który ukończył swoje zadanie w każdym punkcie, w którym pierwszy Adam zawiódł.

Zaprzeczamy, że Jezus odziedziczył po Adamie efekty lub konsekwencje jego upadku, oraz że posiadał w swoim człowieczeństwie skażenie grzechu pierworodnego.

 

Artykuł 10

Twierdzimy, że Jezus całkowicie wypełnił wymogi prawa zarówno przez aktywne jak i bierne posłuszeństwo oraz że poniósł karę za nasze grzechy przez swoje bezgrzeszne życie i śmierć na krzyżu.

Zaprzeczamy, by Jezus w jakimkolwiek aspekcie nie przestrzegał prawa Bożego albo, że odrzucał prawo Boże.

 

Artykuł 11

Twierdzimy, że Jezus jest jedynym pośrednikiem pomiędzy Bogiem a człowiekiem.

Zaprzeczamy, że Bóg miał lub że będzie miał jakiekolwiek inne wcielenia albo że są lub będą jacykolwiek ludzcy pośrednicy odkupienia inni niż Pan Jezus Chrystus. Zaprzeczamy również jakimkolwiek poglądom na zbawienie poza samym Chrystusem.

 

Artykuł 12

Twierdzimy, że na krzyżu Jezus dokonał zastępczego pojednania za grzech, zaspokajając gniew i sprawiedliwość Bożą.

Zaprzeczamy, by śmierć Jezusa była tylko przykładem, albo zaledwie zwycięstwem nad Szatanem albo zapłaceniem mu okupu.

 

Artykuł 13

Twierdzimy, że z powodu Chrystusowego posłusznego życia i śmierci, nasz grzech jest Mu przypisany a Jego sprawiedliwość jest przypisana nam przez wiarę.

Zaprzeczamy, że nasze grzechy są jedynie ignorowane albo pomijane, zaprzeczamy również twierdzeniu że sprawiedliwość Chrystusa nie jest nam przypisana.

 

Artykuł 14

Wyznajemy doktrynę usprawiedliwienia jedynie przez wiarę, że grzesznik jest uznany za sprawiedliwego przed Bogiem na podstawie samej wiary jedynie w osobę i dzieło Chrystusa, poza jakimikolwiek osobistymi zasługami albo czynami. Potwierdzamy również, że zaprzeczać doktrynie usprawiedliwienia tylko przez wiarę to zaprzeczać ewangelii.

Zaprzeczamy, że jesteśmy usprawiedliwieni na podstawie jakiegokolwiek wlania łaski w nas; że jesteśmy usprawiedliwieni dopiero wtedy gdy stajemy się wewnętrznie sprawiedliwi; albo, że jakiekolwiek przyszłe usprawiedliwienie oparte będzie na naszej wierności.

 

Artykuł 15

Twierdzimy, że trzeciego dnia Jezus powstał z martwych dla naszego usprawiedliwienia oraz że był widziany w ciele przez wielu.

Zaprzeczamy, że Jezus jedynie wyglądał na zmarłego, albo że tylko Jego duch przetrwał, albo że Jego zmartwychwstanie miało miejsce jedynie w sercach Jego naśladowców.

 

Artykuł 16

Twierdzimy, że Jezus jest pierwocinami zmartwychwstania, że pokonał zarówno grzech jak i śmierć i że my również raz jeszcze powstaniemy w nowości życia.

Zaprzeczamy, by uwielbione zmartwychwstałe ciało Jezusa było całkowicie nowym i innym ciałem od tego, które zostało złożone w ogrodowym grobowcu, zaprzeczamy również aby nasze zmartwychwstanie było tylko duchową albo symboliczną rzeczywistością.

 

Artykuł 17

Twierdzimy, że Jezus wstąpił na swój niebiański tron po prawicy Boga Ojca, że obecnie panuje jako król i że powróci widzialnie w mocy i chwale.

Zaprzeczamy, że Jezus mylił się co do Swojego powrotu oraz że Jego panowanie zostało odłożone do pewnego przyszłego okresu czasu.

 

Artykuł 18

Twierdzimy, że Jezus wylał swojego Ducha w dniu Pięćdziesiątnicy, oraz że w obecnym czasie Jezus buduje swój kościół, którego jest najwyższą głową i jedynym królem.

Zaprzeczamy, że Jezus wyznaczył namiestnika w biskupie Rzymu, albo że jakakolwiek osoba inna niż Jezus Chrystus może być głową lub królem kościoła.

 

Artykuł 19

Wyznajemy pośredniczącą rolę Jezusa jako Proroka, Kapłana i Króla.

Zaprzeczamy, że dzieło Jezusa może być zredukowane jedynie do urzędów Proroka, Kapłana czy Króla.

 

Artykuł 20

Twierdzimy, że jako Prorok, Jezus ogłosił wolę Bożą, przewidział przyszłe wydarzenia oraz sam jest wypełnieniem Bożych obietnic.

Zaprzeczamy, że Jezus kiedykolwiek wypowiedział fałszywe proroctwo lub fałszywe słowo, albo że nie był w stanie albo nie będzie w stanie wypełnić wszystkich przepowiedni dotyczących jego samego.

 

Artykuł 21

Twierdzimy, że Jezus jest naszym Wielkim Arcykapłanem według porządku Melchizedeka, składającym doskonałą ofiarę w naszym imieniu i nadal wstawia się za nami przed Ojcem.

Zaprzeczamy, że Jezus będąc z pokolenia Judy a nie z pokolenia Lewiego, jest wykluczony ze służby jako nasz kapłan; zaprzeczamy że Chrystus jako ofiara i kapłan, nieustannie ofiaruje siebie jako ofiarę we Mszy; zaprzeczamy że Chrystus stał się kapłanem tylko w niebie i nie był kapłanem na ziemi.

 

Artykuł 22

Twierdzimy, że jako Król, Jezus w najwyższym stopniu króluje ponad wszelką ziemską i ponadnaturalną władzą teraz i na wieki.

Zaprzeczamy, że królestwo Jezusa było jedynie politycznym królestwem tego świata, zaprzeczamy że wszyscy ziemscy władcy nie są ostatecznie odpowiedzialni przed Nim.

 

Artykuł 23

Twierdzimy, że Jezus Chrystus przyjdzie ponownie w chwale aby sądzić wszystkich ludzi i ostatecznie pokona wszystkich swoich wrogów, zniszczy śmierć i zapoczątkuje nowe niebiosa i nową ziemię, w których będzie panować sprawiedliwość.

Zaprzeczamy, by Jego ostateczny powrót miał miejsce w AD 70 oraz że Jego przyjście oraz towarzyszące temu wydarzenia powinny być postrzegane jedynie symbolicznie.

 

Artykuł 24

Twierdzimy, że ci, którzy wierzą w imię Jezusa zostaną powitani w Jego wiecznym królestwie a ci którzy nie wierzą w Jezusa będą cierpieć wiecznie świadomą karę w piekle.

Zaprzeczamy, że na końcu wszyscy będą zbawieni; zaprzeczamy też że ci, którzy umierają bez wiary w Chrystusa będą całkowicie zniszczeni.

 

Artykuł 25

Twierdzimy, że gdy Jezus pokona wszystkich swoich wrogów przekaże swe królestwo Ojcu; że w nowych niebiosach i nowej ziemi Bóg będzie wszystkim we wszystkim; oraz że wierni widzieć będą Chrystusa twarzą w twarz, będą podobni do Niego i będą cieszyć się Nim na zawsze.

Zaprzeczamy, że ten przyszły stan jest tylko duchowy lub jedynie symboliczny albo że jest jakakolwiek inna nadzieja dla ludzkości lub jakiekolwiek imię czy sposób w jaki zbawienie może zostać znalezione poza zbawieniem jedynie w Jezusie Chrystusie.

 

Esej wyjaśniający z sugestiami użycia

 

Pewnego dnia cała ziemia zabrzmi w jednym wyznaniu „Jezus Chrystus jest Panem” (Flp 2:11). Ta krótka sentencja przepełniona jest znaczeniem. Powiedzieć, że Jezus jest Chrystusem to powiedzieć, że jest „Namaszczony”. To powiedzieć, że jest obiecanym i długo oczekiwanym Mesjaszem. Powiedzieć, że Jezus Chrystus jest Panem to powiedzieć, że jest prawdziwym Bogiem z prawdziwego Boga. Wcielenie jest cudem cudów, zdumiewającą tajemnicą. Bóg stał się ciałem. Nawet nazwać go Jezus to powiedzieć, że jest jedynym Zbawicielem. Przyszedł na świat z misją aby zbawić swój lud z ich grzechów (Mat 1:21).

„Jezus Chrystus jest Panem” to credo – zwięzłe wyznanie wiary. Angielskie słowo creed pochodzi od łacińskiego słowa credo, które znaczy „wierzę”. To krótkie credo ogłasza to, co wierzymy o Chrystusie. Niektórzy uważają, że 1 Tymoteusza 3:16 być może również jest wyznaniem wiary. Wskazują na to dwa powody. Po pierwsze, Paweł użył wyrażenia „z całą mocą wyznajemy” (Biblia paulińska). Po drugie frazy tego wiersza są rytmiczne i wyrażone poetycko. Frazy te tworzą zwięzłe wyrażenie wcielonego Chrystusa.

Ten, który objawił się w ciele,

został usprawiedliwiony w duchu,

ukazał się aniołom,

był zwiastowany między poganami,

uwierzono w niego na świecie,

wzięty został w górę do chwały.(1Tym 3:16)

Wzorzec biblijny jest ważny. Gdy wczesny kościół zwoływał sobory i tworzył wyznania wiary, nie tworzył nowej metody wyznawania wiary. Kontynuował to co ustaliła biblijna tradycja.

Gdy powstawały kwestie sporne, wczesny Kościół zajmował stanowisko. Co więcej, wielu uważa że również potrzeby liturgiczne, dążenie do czystego uwielbienia, skłoniły Kościół do zaangażowania w pisanie wyznań wiary. Jest to szczególnie prawdziwe w odniesieniu do doktryny o Chrystusie. Zasadnicza prawda o osobie i dziele Jezusa była znakiem probierczym Chrześcijaństwa na przestrzeni wieków.

Sami pisarze Nowego Testamentu walczyli z fałszywymi ideami odnoszącymi się do tożsamości i dzieła Chrystusa. We wczesnych wiekach kościoła, różne grupy kwestionowały prawdziwe człowieczeństwo Chrystusa. Jedna z tych grup, Doketyści, twierdzili że „wydawało się” jedynie że Jezus jest człowiekiem. Inne herezje takie jak arianizm kwestionowały prawdziwą boskość Chrystusa. Herezje te twierdziły, że był On mniejszy niż Bóg Ojciec. Późniejsze grupy błądziły w określeniu jak dwie natury, prawdziwe człowieczeństwo i prawdziwe bóstwo Chrystusa, są zjednoczone w Jego jednej osobie.

Kościół pierwotny odpowiedział na te wyzwania i błędy poprzez zwoływanie soborów i pisanie wyznań wiary, które podsumowywały nauczanie Biblii odnoszące się do centralnej prawdy wiary chrześcijańskiej. Te wyznania wiary są bogatym dziedzictwem przekazanym z pokolenia na pokolenie. I w związku z tym dziś mamy takie źródła jak: Apostolskie Wyznanie Wiary, Nicejskie Wyznanie Wiary oraz Definicję Chalcedońską. Wyznania te stanowią linie graniczne wyznaczające czytelne linie pomiędzy ortodoksją i herezją.

Wyznania wiary służyły do tego by przygotować kościół i przez łaskawą i panującą ręką Boga prowadzić Chrześcijan do wiernego głoszenia Ewangelii. Recytowane są dzisiaj jako świadectwo swej nieprzemijającej wartości. Przypominają nam, że Chrystus jest w centrum naszej teologii oraz w centrum naszego uwielbienia. Wyznania te wzywają Kościół abyśmy „podjęli walkę o wiarę, która raz na zawsze została przekazana świętym” (Judy 1:3).

Jednak wyznania te tylko wskazują na dzieło Chrystusa. Nie są one pełnym objaśnieniem ewangelii. Prawdziwy podział widzialnego kościoła nastąpił w czasie Reformacji. Kluczowym zagadnieniem było wówczas dzieło Chrystusa. A dokładniej, debata wokół doktryny usprawiedliwienia tylko przez wiarę była centralną kontrowersją, która wznieciła Reformację. W tym miejscu kościół podzielił się wzdłuż linii Protestantyzmu i Rzymskiego Katolicyzmu. Protestantyzm wyznawał doktrynę usprawiedliwienia tylko przez wiarę (sola fide), podczas gdy Rzymski Katolicyzm, podążając za dekretami Soboru Trydenckiego, odrzucał doktrynę o usprawiedliwieniu tylko przez wiarę, optując zamiast tego za usprawiedliwieniem jako rezultatem współpracy wiary i uczynków. Reformacja ujawniła również różnicę w innej kwestii, a mianowicie w najwyższym i jedynym zwierzchnictwie Jezusa Chrystusa w stosunku do swego Kościoła oraz właściwie w stosunku do wszystkich rzeczy.

Wzięte razem, ekumeniczne wyznania wiary wczesnego kościoła oraz ten nacisk Reformacji stanowi wytyczne dla Kościoła dla zwiastowania biblijnie wiernej ewangelii. Wyznania wiary oraz różne konfesje i katechizmy Reformacji podsumowują wiarę i przynoszą przejrzystość wierze i Ewangelii.

Słowo stało się ciałem: Stanowisko Ligonier na temat chrystologii pokornie próbuje zaoferować kościołowi tego pokolenia – i z Bożym błogosławieństwem, pokoleniom które mają przyjść – zwięzłe stanowisko dotyczące osoby i dzieła Chrystusa, które czerpie z przeszłości, zarówno z ekumenicznych wyznań wiary [wczesnego kościoła] jak również z teologii Reformacji. Być może to stanowisko i towarzyszące mu dwadzieścia pięć artykułów oświadczeń i zaprzeczeń może służyć jako katalizator dla dalszych dyskusji i refleksji na temat tych kluczowych spraw chrystologii. Być może to stanowisko okaże się samo w sobie przydatne dla kościoła. Włożono wiele wysiłku aby uczynić to stanowisko możliwym do publicznego odczytywania. Pragniemy aby każda osoba, która zetknie się z tym oświadczeniem wiedziała, że „Jezus Chrystus jest Panem”.

 

Oświadczenie

Oświadczenie składa się z sześciu strof albo sekcji. Pierwsza służy jako wstęp, z dwoma kluczowymi słowami: wyznajemy i radujemy się. Bóg objawił zarówno siebie jak i swoją wolę na kartach Pisma Świętego. Jednakże, istnieją w dalszym ciągu „tajemne rzeczy”, które należą tylko do Niego samego (Pwt 29:29). Musimy zawsze pamiętać o naszych ograniczeniach w zakresie teologii. Zaczynamy więc wyznając tajemnicę i cud ewangelii. Głównym celem tego Oświadczenia jest wcielenie, które zwięźle definiujemy słowami Bóg stał się ciałem. Osoba Chrystusa natychmiast prowadzi do dzieła Chrystusa, dlatego wspólnie radujemy się z Chrystusowego dzieła zbawienia.

Druga strofa podkreśla prawdziwą boskość Chrystusa, widząc go równomiernie rozmieszczoną pomiędzy osobami trójjedynego Boga. Strofa ta kończy się ponownym zaprezentowanie Formuły Chalcedońskiej z Definicji Soboru Chalcedońskiego. Od momentu wcielenia Chrystus stał się i już na zawsze będzie dwiema naturami w jednej osobie.

Ekspozycja wcielenia znajduje się w trzeciej sekcji, podkreślającej prawdziwe człowieczeństwo Chrystusa. Chrystus narodził się. Jest Immanuelem, to znaczy „Bogiem z nami” (Mat 1:23). Wyznajemy tu jego śmierć, pogrzebanie, zmartwychwstanie, wniebowstąpienie i powtórne przyjście. Są one historycznymi faktami wcielenia.

Teologiczne informacje na temat wcielenia występują w czwartej części opierając się na spostrzeżeniach z czasów Reformacji. Chrystus był dla nas doskonale posłuszny. Zachował prawo (aktywne posłuszeństwo) i zapłacił karę przewidzianą przez prawo (bierne posłuszeństwo). Był barankiem bez skazy, który stał się ofiara przebłagalną dla nas. Rozwiązał najbardziej palący problem wobec którego staje ludzkość: gniew Świętego Boga. Część ta kończy się ogłoszeniem doktryny przypisania. Nasze grzechy zostały przypisane, albo zaliczone, Chrystusowi, podczas gdy jego sprawiedliwość została przypisana nam. Mamy pokój z Bogiem tylko i wyłącznie z powodu tego, co Chrystus uczynił dla nas. Jesteśmy okryci Jego sprawiedliwością.

Potrójny urząd (munus triplex) Chrystusa jest użyteczną konstrukcją teologiczną, która zwięźle wyraża dzieło Chrystusa. Trzy urzędy: proroka, kapłana i króla były odrębnymi rolami w Starym Testamencie. Jezus łączy je wszystkie trzy w jednej osobie i pełni je w sposób doskonały. Rozważamy tu nie tylko jego dzieło pośrednictwa w przeszłości na krzyżu ale również jego obecną pracę naszego orędownika po prawicy Ojca.

Końcowa sekcja wyraża się w pojedynczym, zwięzłym wyznaniu: Jezus Chrystus jest Panem. Cała prawda teologii prowadzi do doksologii, uwielbienia. W konsekwencji, oświadczenie kończy się kluczowym słowem uwielbienia. Poprzez uwielbienie Chrystusa teraz, przygotowujemy się do naszej pracy w wieczności.

 

Dwadzieścia pięć artykułów wyznających i zaprzeczających.

Sformułowania zawarte w tym oświadczeniu są wprowadzeniem do studium Chrystologii, zaproszeniem do zbadania bogactwa biblijnego nauczania na temat osoby i dzieła Chrystusa. W celu dalszego wprowadzenia dodano dwadzieścia pięć artykułów potwierdzeń i zaprzeczeń, każde z towarzyszącymi dowodami biblijnymi. Każdy główny tekst został opisany w pełni, dołączono także teksty uzupełniające. Artykuły te są kluczowe. Ustalają one granice biblijnego nauczania na temat osoby i dzieła Chrystusa.

Artykuł 1 służy jako wstęp potwierdzający wcielenie.

Artykuł 2 stwierdza prawdziwe bóstwo Chrystusa, natomiast artykuły 3-5 przedstawiają biblijną Chrystologię dwóch natur. Artykuły 6-9 odsłaniają prawdziwe człowieczeństwo Chrystusa. Artykuły 10-22 kierują naszą uwagę od osoby Chrystusa ku dziełu Chrystusa. Rozpoczynają się od potwierdzenia doktryny zbawienia a kończą się zarysem potrójnego urzędu Chrystusa. Artykuły 23-25 zwracają się ku sprawom dotyczącym drugiego przyjścia Chrystusa oraz wieczności.

Zaprzeczenia są niezwykle istotne. W naszych tolerancyjnych czasach jest raczej niemodne zaprzeczać czyimś wierzeniom jednak owe artykuły potwierdzeń i zaprzeczeń nie są jakąś pychą czy zarozumiałością. Zamiast tego oferujemy je z nadzieją pomocy kościołowi aby trwał w bezpieczeństwie i obfitości biblijnego nauczania. Drugi List Jana 9 oznajmia „Każdy, kto idzie naprzód, a nie trwa w nauce Chrystusa, nie ma Boga”. Odnosi się to do odchodzenia zbyt daleko od biblijnego nauczania o Chrystusie albo wychodzenia poza wyznaczone granice Chrystologii jaka jest objawiona w Bożym Słowie. Dwadzieścia pięć artykułów rozszerza to oświadczenie w różnych kierunkach więc artykuły te mogą same w sobie prowadzić do głębszego biblijnego nauczania o Chrystusie.

Ktoś może słusznie zapytać dlaczego ten nowy dokument jest w ogóle konieczny. To dobre pytanie. W związku z nim proponujemy trzy powody, dla których on powstał. Ufamy, że będzie on służył w czasie uwielbienia i współczesnego nauczania poprzez odniesienie się zarówno do starożytnych jak i obecnych kwestii. Mamy również nadzieję, że będzie dostarczał tych w służbie ewangelii ze zmysłem rozpoznawania innych, którzy naprawdę są partnerami w służbie. Wreszcie, mamy poczucie że nadchodzą trudne czasy dla kościoła i mamy nadzieję, że to oświadczenie będzie przypominać nam istotę ewangelii – jej piękno, jej niezbędność oraz jej nagłą potrzebę. Rozważmy każdy z tych powodów:

 

Dla uwielbienia i zbudowania

Ligonier pokornie oferuje ten dokument kościołowi. Od pierwszych wieków chrześcijanie używali wyznań wiary w kościelnej liturgii. Jest nadzieją, że to oświadczenie może służyć temu samemu celowi. Wyznania wiary mogą być pomocnym narzędziem dydaktycznym do badania szerokich horyzontów biblijnego nauczania. Jest również nadzieja, że to oświadczenie oraz dwadzieścia pięć artykułów może być użytych w kościele jako przewodnik dla dalszych biblijnych poszukiwań oraz refleksji. Doktryny dotyczące osoby i dzieła Chrystusa mają zasadnicze znaczenie dla tożsamości a także zdrowia kościoła. Każde pokolenie kościoła potrzebuje studiować i wyznawać na nowo ortodoksyjne zrozumienie osoby i dzieła Chrystusa. Ufamy, że dokument ten może być pomocny.

 

Dla wspólnej sprawy w Ewangelii

Istnieje na świecie coraz większa liczba niedenominacyjnych (niezależnych?) kościołów, organizacji oraz ruchów. Wiele z nich służy rozszerzaniu ewangelii. Czasami trudno jest odróżnić gdzie może istnieć zdrowe partnerstwo i współpraca. Być może ten dokument może posłużyć do identyfikacji braci i sióstr w Chrystusie i spajać wspólne wysiłki dla Ewangelii.

 

Na czas obecny

W uniwersyteckim mieście Oxford stoi Pomnik Męczenników, upamiętniający ofiarę wielu brytyjskich reformatorów takich jak Thomas Cranmer, Nicholas Ridley oraz Hugh Latimer. Oznajmia on o nich że dali ciała swoje wystawić na spalenie, dając świadectwo świętych prawd, które głosili i które utrzymywali przeciwko błędom kościoła rzymskiego i cieszyli się, że dano im nie tylko wierzyć dla Chrystusa ale także cierpieć dla niego.

Wierzyli, wyznawali i utrzymywali święte prawdy ewangelii Jezusa Chrystusa. Niosąc świadectwo tych prawd głosili je, bronili ich a nawet cierpieli dla nich. Na przestrzeni wieków wielu dołączyło do tych reformatorów. Wiele kościołów we współczesnym świecie Zachodu cieszy się wolnością religijną. Można zapytać jak długo to potrwa. To pokolenie albo pokolenia, które nadejdą mogą zostać wezwane do cierpienia za wiarę. Jest raczej nierozsądne być na to nieprzygotowanym i jest również nierozsądne pozostawić następne pokolenie nieprzygotowanym.

W istocie, prawdy odnoszące się do osoby i dzieła Chrystusa godne są wiary, wyznawania ich, podtrzymywania ich oraz cierpienia dla nich. W Chrystusie jest życie.

Był taki moment w ziemskim życiu Jezusa gdy tłumy opuściły go a on został z grupką swoich uczniów. Zapytał ich czy i oni mają zamiar go opuścić. Piotr odezwał się w imieniu grupy: „Panie! Do kogo odejdziemy? (Ty) masz słowa życia wiecznego. My zaś uwierzyliśmy i jesteśmy pewni, że Ty jesteś Chrystusem, Synem Boga żywego” (Jana 6:68-69). Jakiś czas później jeden z Dwunastu miał wątpliwości. Jezus został ukrzyżowany i pogrzebany. Istniało świadectwo jego zmartwychwstania lecz Tomasz wątpił. Wówczas Jezus ukazał się Tomaszowi. On dotknął ran Chrystusa, ran jakie poniósł za nasze grzechy. Tomasz wyznał „Pan mój i Bóg mój!” (Jana 20:28).

Dlatego wierzymy. Dlatego wyznajemy.

 

Do dalszych badań.

Apostolskie Wyznanie Wiary (data nieznana)

Nicejskie Wyznanie Wiary (381)

Definicja Soboru Chalcedońskiego (451)

Jan Kalwin Institutes of the Christian Religion (1559), Księga II, Rozdz.: 12-17; Księga III, Rozdz.: 1-18

Konfesja Belgijska (1561), Artykuły 10,18-26

Druga Konfesja Helwecka (1566), Rozdział V

Westminsterskie Wyznanie Wiary (1647). Rozdział VIII, XI-XV

Opublikowano Bracia Polscy | Dodaj komentarz

Bracia Polscy – kalendarium XVII wieku


Zobaczyłem dzisiaj, że Cyprian Sajna na swojej stronie http://www.pistis.pl/kalendarium-dziejow-braci-polskich-wiek-xvii zamieścił analogiczne do mojego kalendarium Braci Polskich – tyle, że z XVII wieku. Pozwoliłem sobie je tutaj skopiować.

Cyprian – dobra robota!

WIEK XVII

7 – 27 marzec 1601 – słynny synod ministrów w Rakowie, gdzie w formie seminarium teologicznego zebrały się najtęższe umysły ówczesnego arianizmu: Piotr Brelius, Jan Franconius, Andrzej, Krzysztof i Stanisław Lubienieccy, Hieronim Moskorzowski, Krzysztof Ostorodt, Krzysztof i Piotr Przybyłowscy,Faust Socyn, Piotr Stoiński, Stodolski, Walenty Szmalc i Jan Völkel. Synod w Rakowie będzie ponowiony rok później, już w gronie ponad pięćdziesięciu uczestników. W obu synodach prelegentem jest Faust Socyn (tzw. wykłady rakowskie)

1602 – powstaje w Rakowie tzw. Akademia Rakowska. Finansuje ją Jakub Sienieński, poseł sejmowy, uczestnik rokoszu sandomierskiego. Miała 5 klas, a także studium teologii, formalnie bez praw akademickich. Znana była z wysokiego poziomu nauczania i tolerancji, przyciągała nie tylko młodzież ariańską, ale i katolicką. Uczęszczali do niej również cudzoziemcy. Do grona pedagogów Akademii, którzy wprowadzili do polskiej metodyki metodę poglądową, należeli m.in.: Jan Szlichtyng (teolog braci polskich i biblista, autor komentarzy do Nowego Testamentu), Jan Crell (teolog pochodzenia niemieckiego, jej rektor w latach 1616-1621), Marcin Ruar (myśliciel religijny działający w Polsce, ideolog braci polskich, od 1621-1622 jej rektor), Joachim Stegmann (matematyk i myśliciel religijny pochodzenia polskiego, autor nowoczesnego podręcznika do matematyki).

W Akademii uczono języków: łacińskiego, polskiego, niemieckiego, włoskiego, francuskiego, logiki, etyki, retoryki, matematyki, zapoznawano z elementami prawoznawstwa, polityki i nauk przyrodniczych. Teologii uczono w języku polskim.

Największy rozkwit Akademii Rakowskiej przypadał na lata 1616-1630, kiedy zwano ją sarmackimi Atenami. W tym czasie liczyła ponad 1000 uczniów, w tym wielu cudzoziemców.

W Akademii nie stosowano kar cielesnych, a jedynie moralne, „honorowe”. Tolerowane były wszelkie poglądy religijne, w regulaminie szkoły jeden z punktów mówił wyraźnie:

„(…) każdemu uczniowi niech będzie wolno modlić się w taki sposób, jaki mu nakazuje sumienie i religia, w której został wychowany”

Przepisy wymagały również zachowania od uczniów higieny osobistej – czystości ciała i ubioru – oraz czystości i zachowania porządku w miejscu zakwaterowania.

Te cechy Akademii Rakowskiej stawiają ją na tle ówczesnych czasów rzeczywiście jako niezwykle postępowej. Dla przykładu aby uczyć się w Uniwersytecie Jagiellońskim należało mieć zezwolenie swojego proboszcza. Zasady szczególnej higieny, nas może nie dziwią, ale w tamtych latach Francuzi dopiero pracowali nad wynalezieniem perfum, a architektom Wersalu nie przyszło do głowy by stworzyć chociaż jedną ubikację. Niestosowanie kar cielesnych jest również rzeczą nad wyraz postępową. Jeszcze półtora wieku później, Józef Wybicki uczęszczając do kolegium Jezuitów pisał o nim:„Chawlono bojaźń, podłość, zdrętwiałość (…). Zgoła co dzień bito, co dzień słyszałem jęk, prośby uczniów; tyraństwo nauczycieli było zwykłym tej szkoły obyczajem”.

Równolegle do Akademii Rakowskiej powstaje w Rakowie drukarnia „Typographiae Racovianae”, która wkrótce dorównuje najlepszym tego rodzaju drukarniom w Europie.

1605Powstaje „Katechizm Rakowski”. W początkach XVII wieku powszechnie został wśród braci zaakceptowany unitarianizm (wiara w to, że Bóg jest jednoosobowy i jest nim Bóg Ojciec, Jezus jest zaś wybranym przezeń człowiekiem i po zmartwychwstaniu wywyższonym, Duch św. to moc Boga). Uznali więc, że nadszedł czas na opracowanie podstaw ich wiary. Opracowali go: Hieronim Moskorzowski, Piotr Stratorius, Walenty Szmalc i Jan Volkel.

Jest to dzieło staropolskiego piśmiennictwa, które zyskało szeroki rozgłos na świecie. Jest to jedyne polskie dzieło, które wywołało na zachodzie skandal tej miary, że stało się przedmiotem debaty w parlamencie angielskim. Katechizm braci polskich płonął na stosach w Anglii, Niemczech i Niderlandach. Do dzisiaj służy on nadal argumentacji unitarian w Wielkiej Brytanii i w USA.

1606-1609 – Rokosz Zebrzydowskiego (rokosz sandomierski) – bunt szlachty po śmierci Jana Zamojskiego przeciw królowi Zygmuntowi III Wazie. Królowi zarzucano faworyzowanie jezuitów oraz cudzoziemców i przypisywano zamiar objęcia władzy absolutnej. Zygmunt III Waza dążył do ustanowienia dziedziczności tronu i pozbawienia szlachty większości przywilejów.

Spór zaognił konflikt z wpływowym Janem Zamojskim oraz ultrakatolickie nastawienie monarchy, które było niechętnie widziane przez różnowierców, w tym braciom polskim. W akcie wypowiedzenia posłuszeństwa królowi uczestniczyło 7 tys. osób, uniwersały podpisało jednak tylko 620, z czego widniały podpisy zaledwie 10 braci polskich. Szczególny udział w rokoszu miał Jakub Sienieński, fundator Akademii Rakowskiej, który dla działalności rokoszowej zastawił część swoich dóbr.

Mimo że wśród rokoszan przeważali katolicy, z Zebrzydowskim, fundatorem Kalwarii na czele, to dotknięci próbą wygnania z kraju jezuici próbowali wbić królowi przekonanie, że wszystkiemu winni są arianie. Podsuwano mu pomysł zniszczenia Rakowa, jako karę dla Sienieńskiego.

Piotr Skarga wzywa króla z ambony by wytępił wszystkich arian. Pisze prace przeciw braciom polskim. Polemizuje z nim Hieronim Moskorzowski, który kunszt polemiczny Skargi podsumowuje w słowach:

„Na nas prawdy trzeba, dowodami gruntownymi obwarowanej, dziecinne igrzyska i babie baśnie jużesz u nas miejsca straciły”

Rozdrażnieni jezuici co raz bardziej zaczynają zachęcać do pogromów wyznaniowych. Często dochodzi do napadów na cmentarze protestanckie. W Krakowie podmówiony motłoch wtargnął na cmentarz kalwiński, gdzie nie tylko dewastował nagrobki, ale i wyciągał ciała zmarłych wlekąc je po ulicach na sznurach.

Po rokoszu jezuicka dyplomacja w Rzeczpospolitej uświadamia sobie, że stojąc na pozycji zwolenników monarchii absolutnej jest na pozycji straconej. Od tej pory zaczyna kontrreformacja w Polsce działać w taki sposób, że ambona i publicystyka stopniowo utrwalają obraz – wolny szlachcic to katolik.

1609 – Hieronim Moskorzowski dokonuje przekładu Katechizmu Rakowskiego na język łaciński, dedykując go angielskiemu królowi Jakubowi I.

1611 – Bracia Polscy przeżyli szok. Kontrreformacja poczynała już sobie coraz śmielej i stała się w Rzeczpospolitej rzecz niesłychana: sąd królewski skazał na śmierć, a wyrok wykonano, mieszczanina z Bielska Podlaskiego, Iwana Tyszkowica, za to, że mieniąc się bratem polskim odmówił złożenia przysięgi na Świętą Trójcę!

Andrzej Lubieniecki tak oto wydarzenie opisał:

„A wtem przychodzili do stosa drew ułożonych, nagotowanych, na których miał być spalony, tedy mnisi i księża kazali się z nim zastanowić. Ukazowali mu on stos drew mówiąc: „Upamiętaj się, nędzniku, bo jeśli się nie upamiętasz, będziesz spalony”. A on głośno i zapalczywie rzekł: „Nic mi niestraszne są drwa. Idźcie precz ode mnie, a pokój mi dajcie, wy zwodziciele, słudzy antychrystowi! Pewienem ja jest tego z łaski bożej, iż to najświętsze nabożeństwo Pana Chrystusowe, którego się ja trzymam, jest prawdziwsze niż wasze antychrystowskie, w którym dla wiary od waszej różnej ludzi mordujecie, a tego nigdy Pan Chrystus nie czynił ani prawdziwi naśladowcy i słudzy jego”

I dalej skazany wołał

„Owszem, przestrzegam was wszystkich, żeby się strzegli tych francuskich nabożeństw, które by rady wszystkie ludzi inszych nabożeństwa z świata wygładziły, bo są krwie ludzkiej nienasycone, jako to teraz i na mnie spotwarzonym a niewinnym obaczycie (…) I zaraz począł się modlić (…). Co gdy już skończył, przystąpił kat do niego i rzekł mu, aby mu język podał, a kat, kliszczami go wziąwszy i wyciągnąwszy, urznął. A Iwan zaraz ręką gębę zatulił. A potem go kat ściął, rękę i nogę odciął mu, a zebrawszy sztuki ciała jego odcięte, na on stos drew pokładł, a potem i głowę włożył i spalił”.

Ten sam los spotkał innego brata polskiego, z pochodzenia Włocha, Piotra Franco, który w dniu procesji Bożego Ciała odważył się na stopniach ołtarza przemówić do zgromadzonych, wskazując brak podstaw biblijnych dla tej uroczystości. Za namową królowej Konstancji Habsburżanki i księdza Piotra Skargi i pomimo wstawiennictwa za nim wielu protestantów, wydano nań wyrok równie okrutny i bestialski. Z jego powodu protestowali na sejmie dysydenci. Sprawa była głośna również z tego powodu, że rozjuszony tłum wykorzystał sposobność, żeby zniszczyć tamtejszy budynek zboru kalwińskiego wraz ze znajdującą się biblioteką i archiwum. Niektórzy spośród kalwinów cudem uszli z życiem.

Listopad 1612 – przejęty ideami braci polskich Jan Crell przybywa z Altdorfu do Polski. Później stanie się jednym z najwybitniejszych myślicieli w gronie socynian. Dzieła Crella cieszyły się dużym rozgłosem aż do końca XVII wieku, a nawet jeszcze w wieku XVIII. Z szacunkiem wyrażał się o nich Hugo Grocjusz, który pod ich wrażeniem nawiązał kontakt z Crellem; interesował się nimi Marin Mersenne, cenił Sorbiere, znał dobrze Bayle i John Locke, czytywał Izaak Newton. Jego dzieła wywoływały gromy oburzenia w kręgach ortodoksyjnych teologów katolickich, luterańskich i kalwińskich. Opracował też nowe wydanie Katechizmu Rakowskiego z 1609 roku wraz z Marcinem Ruarem.

1619 – Nasila się proces likwidacji zborów braci polskich na mocy aktów ustawodawczych i edyktów prawnych. Z rozkazu Zygmunta III zamknięto zbór w Nowogródku, wcześniej mocą dekretu króla zlikwidowano zbór w Międzyrzeczu, a Poznań zakazuje w 1619 roku osiedlania się protestantom w mieście.

1623 – Raków zostaje zostaje złupiony. Dokonują tego podmówieni przez katolickich zelotów lisowczycy (oddział lekkiej jazdy polskiej). Ogromną stratę ponosi Jan Crell – całkowicie zniszczona została jego biblioteka, pieczałowicie tworzona wielkim nakładem sił i finansów. Na szczęście nie było go wówczas na miejscu. Przezwycięża jednak poczucie przygnębienia i pozostaje w Rakowie. Marcin Ruar jednakże pod wpływem najazdu zrzeka się urzędu rektora Akademii. W latach następnych miasteczko jeszcze kilkakrotnie musi wykupywać się od grabieży włóczących się po okolicach rozpuszczonych oddziałów, co przyspiesza śmierć Walentego Szmalca i Andrzeja Lubienieckiego, a Hieronima Moskorzowskiego przyprawia o ciężką chorobę, która 19 lipca 1625 roku powoduje jego śmierć.

Hieronim Moskorzowski był sztandarową postacią wśród braci polskich. Uczestniczył zarówno w życiu politycznym kraju, jak i w kształtowaniu braci polskich. Poświęcał czas na ich obronę, bronił również wszystkich innych dysydentów.

Jego traktaty polemiczne – pisał Zbigniew Ogonowski – będące odpowiedzą na antyariańskie pamflety Skargi, pokazują, że Skarga znalazł w nim godnego siebie przeciwnika, jeśli chodzi o język i styl. Doborem argumentów i poziomem umysłowym bije Moskorzowski Skargę na głowę.

1625 – Szwedzi atakują Rzeczpospolitą.

1627 – Od początku tego roku władze miejskie Krakowa postanawiają nadawać prawa miejskie tylko tym innowiercom, którzy przejdą na katolicyzm. Dodatkowo do myślenia dysydentom dała akcja katolickiej młodzieży, która w chłodny, styczniowy dzień porwała brata polskiego Stanisława Lubienieckiego, potwornie go bijąc, wielekroć zanurzając w lodowatej rzece. Pobitego i przemokniętego tłum wlókł dalej, znęcając się nad nim, dopóki ktoś nie dopomógł mu niemal cudem ujść z rąk oprawców.

Wiosną jezuici rozpuszczają plotki i podają treść sfingowanego przez siebie listu, jakoby lubelscy bracia polscy sprzyjali Szwedom, modlili się za nich, knuli zdradę na rzecz Szwecji i Siedmiogrodu. Zarzuty o zdradę były jednak na tyle absurdalne, że łatwo bracia się z tego oczyścili. Wodę na młyn już jednak puszczono.

W nocy z 1 na 2 sierpnia podmówiony przez jezuitów motłoch napada na dom kasztelana bełskiego i kalwina w jednej osobie – Andrzeja Firleja. Wraz z jego ludźmi broni domu kasztelana grupa braci polskich, między innymi odpiera ataki Andrzej Lubieniecki. Motłoch niszczy zarówno zbór kalwiński jak i braci polskich.

Przykład braci polskich w Lublinie pokazuje mechanizm działania kontrreformacji w Polsce.

1629 – Wojna polsko-szwedzka dobiegła końca.

1630 – w Rakowie wydano najpełniejszy do tej pory zarys doktryny braci polskich pt. De vera religione, Jana Völkela.

1634Bracia polscy podjęli misję, której przewodniczył Marcin Ruar, w Niderlandach, polegającą na podjęciu ze zwolennikami Arminiusza, czyli remonstrantami, rozmów na temat ewentualnego zjednoczenia. Do zjednoczenia nie doszło, ale odnoszono się do siebie z nieskrywaną sympatią i niejednokrotnie składano sobie wzajemne wizyty.

1638Zamknięcie i zniszczenie wszystkich instytucji ariańskich w Rakowie. Powodem tego była sprawa zniszczenia przydrożnego krzyża przez kilkunastu nierozsądnych uczniów Akademii, którzy wyszli na wycieczkę pod opieką nauczyciela Salomona Paludiusa. Krzyż ten był oczywiście postawiony w sposób prowokacyjny, na spornym terenie. Był to w zwyczaju katolików, by budować i stawiać kapliczki, bądź krzyże na terenach spornych z dysydentami lub na graniczących z ich posiadłościami.

Tę sprawę wykorzystali jako pretekst i nagłośnili: biskup krakowski Jakub Zadzik, wojewoda sandomierski Jerzy Ossoliński i nuncjusz papieski Honorato Visconti. Doprowadzili oni do zamknięcia Akademii i zniszczenia wszystkich instytucji ariańskich w Rakowie na mocy wyroku sejmowego z kwietnia 1638, mimo obrony ze strony posłów-innowierców. Nie będzie zaskoczeniem, kiedy wspomnimy o tym, że cały proces miał wiele uhybień proceduralnych, zaś całe wydarzenie było tylko pretekstem do niszczenia ruchu braci polskich.

1644 – władze Gdańska usuwają Marcina Ruara z miasta i postanawiają pozbyć się wszystkich innychbraci polskich.

1645 Toruń – Zwołana z inicjatywy króla Władysława IV Colloqium charitativum, „rozmowa przyjacielska”miała na celu załagodzenie i pojednanie różnych konfesji w obliczu przygotowywanej rozprawy ze światem islamu. Brali w niej udział również bracia polscy. Trzymiesięczne obrady nic nie dały, poza jeszcze ostrzejszym uwypukleniem różnic między Kościołem katolickim a Kościołami protestanckimi.

1646 – Coraz większy rozgłos w gronie braci polskich nabiera Jan Ludwik Wolzogen, baron austriacki, który zauroczony ideami braci zostawił Austrię i zamieszkał w Polsce, stając się czynnym działaczem na rzecz arianizmu. Zachęcony przez nowych współbraci pisze uwagi krytyczne do „Medytacji o pierwszej filozofii” samego Kartezjusza.

1647Sąd sejmowy wydał nakaz zamknięcia wszystkich szkół i drukarni braci polskich na terenie całej Rzeczpospolitej. Od tego momentu za drukowanie, rozpowszechnianie a nawet posiadanie książek braci polskich groziła konfiskata majątku i banicja. Przeciwko opowiedzieli się nie tylko bracia polscy, ale i wszyscy pozostali innowiercy, z obawy o precedensy, które mogą i ich swobody ograniczyć.

Największy oddźwięk nabrała sprawa Jonasza Szlichtynga, który wydał w 1642 roku książeczkę po łacinie, prawodpodobnie w Niderlandach, pt. Confessio fidei christianae…, będącą bardzo zwięźle ujętym wyznaniem wiary braci polskich. Została przetłumaczona na język holenderski, niemiecki i francuski. W roku 1646 kolejny nakład łaciński uzupełnia polski przekład pt. Wyznanie wiary zboru tych, które się w Polsce chrystiańskim tytułem pieczętują.

Książka staje się powodem wezwania Jonasza Szlichtynga przed sąd sejmowy pod zarzutem rozpowszechniania bluźnierstw i niepodporządkowania się wyrokowi z roku 1638.  Na szczęście Szlichtyng przezornie nie stawił się na sąd, gdyż został skazany na infamię, karę śmierci i konfiskatę dóbr.

Od tego czasu musiał się tułać po Niderlandach, Siedmiogrodzie, a później ukrywać się po dworkach w Polsce.

1648 – Umiera król Władysław IV. Postać kontrowersyjna i niestała, która raz ukazuje się jako głosząca hasła tolerancji, mająca wśród dworzan braci polskich, innym razem ograniczająca ich prawa. Raz wydawał się być nieprzyjazny Polsce, innym razem deklarował do niej miłość. Król pragnął odzyskać tron Szwecji, a także uderzyć na Turcję. Przed tym drugim powstrzymał go na szczęście sejm i senat. Niemniej jednak polityka króla przysporzyła nowych wrogów Rzeczpospolitej – rozwścieczonych kozaków (którym wiele naobiecywał).

Okres bezkrólewia owocuje manifestacją przeciw braciom polskim, która odmawiała im miana chrześcijan i wykluczała przez to z wcześniejszych postanowień Konfederacji Warszawskiej. Akt ten jednak pozbawiony był mocy prawnej. Podobny manifest ogłoszono w 1632 roku, ale został on wówczas oprotestowany przez cały obóz protestancki i zniesiony uchwałą sejmową tego samego roku. Tym razem jednak bracia polscy zostali osamotnieni, bez wsparcia innych protestantów.

Od bezkrólewia roku 1648 bracia polscy znaleźli się w Rzeczpospolitej poza prawem.

20 listopad 1648 – Królem Polski zostaje wybrany Jan II Kazimierz Waza, brat Władysława IV i syn Zygmunta III Wazy.

Rzeczpospolita traci z roku na rok prymat najbardziej tolerancyjnego państwa w Europie, stając się widownią coraz to bardziej bulwersujących procesów o herezje.

1648 – 1655Powstanie Chmielnickiego. Kozactwo i chłopstwo ruskie pod wodzą hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego buntuję się przeciw polskiej szlachcie.

1655 – 1660Potop szwedzki. Szwedzki najazd na Polskę.

Wojna była kontynuacją wcześniejszych wojen z Rzeczpospolitą, miała też swoje źródło w pretensjach Wazów do tronu szwedzkiego. Używali oni oprócz tytułu „króla Polski” również tytuł „króla Szwecji” na swoich dokumentach i pieczęciach (czynił tak Jan Kazimierz).

Polityka Jana Kazimierza powoduje powszechne wzburzenie szlachty i magnaterii, panuje opinia, że gubi Rzeczpospolitą.

Polska, wyczerpana przez wojny z Kozakami i Rosją, staje się łatwym łupem dla Szwedów.

19 lipca 1655 – protestancki król Szwecji Karol X Gustaw wpływa z 39 okrętami do Szczecina. Tam nakazuje wydrukowanie broszur i ich kolportaż. Treścią broszur były powody wystąpienia króla Szwecji przeciwko Rzeczpospolitej, w których obwinia o to Jana Kazimierza.

Armii Arvida Wittenberga towarzyszy skazany na banicję podkanclerzy koronny Hieronim Radziejowski.

Liczne sukcesy Szwedów, wzburzenie wobec króla Jana Kazimierza powodują, że Karolowi Gustawowi przysięgają wierność przedstawiciele siedmiu województw w Koronie: krakowskiego, sandomierskiego, lubelskiego, bełskiego, kijowskiego, ruskiego i wołyńskiego. Wkrótce również dołączają chorąży Aleksander Koniecpolski i wielki hetman koronny Rewera Potocki.

Sytuacja braci polskich w przededniu wojny była tragiczna. Wszelkimi środkami prawnymi i nieprawnymi starano się ich wyeliminować z życia publicznego i unicestwić samo wyznanie. Nie dziwne, że podporządkowanie się Rzeczpospolitej królowi szwedzkiemu uznali za zrządzenie Boże, jak zresztą wszyscy inni dysydenci.

Jerzy Nemirycz, brat polski, proroczo rozumował:

albo Bóg, dawszy królowi J.M. szwedzkiemu victoriam, oswobodzi affictus dissidentes [uciśnionych dysydentów], albo inakszej okazji mieć nie będziemy od excutiendum servitutis iugum [zrzucenia jarzma niewoli] papieżników.”

Stanowisko braci polskich nie było jednak jednoznaczne. Z podporządkowaniem się królowi Karolowi Gustawowi wstrzymywali się dopóki sytuacja nie będzie klarowna, zwłaszcza dopóki nie wypowiedzą się w tej  kwestii hetmani i dowódcy wojsk koronnych. Byli też i tacy spośród braci polskich, którzy od samego początku przeciwstawiali się Szwedom, stając po stronie Jana Kazimierza. W armii Jana Kazimierza walczył na przykład brat polski, poeta Zbigniew Morsztyn, kuzyn i współpracownik Jana Andrzeja Morsztyna.

Wkrótce, po ucieczce Jana Kazimierza i zajęciu Krakowa przez Szwedów, przytłaczająca większość armii koronnej przechodzi na stronę Karola Gustawa.

Bracia polscy dowiedziawszy się więc o przybyciu samego Karola Gustawa do Krakowa wydelegowali do niego grupę braci, ze Stanisławem Lubienieckim na czele. Około 30 rodzin braci zawitało do Krakowa.

Król Karol Gustaw przyjął ich na audiencję. W uroczystej przemowie, chwalącej szwedzkiego króla, Lubieniecki prosi o pomoc przed niszczącymi wschodnią Polskę Kozakami i Rosjanami, mówi o prześladowaniach jakich niewinnie doznają innowiercy i jakie spotykały samych braci polskich. Prosi również o przywrócenie dawnych praw i dekretów, które gwarantowałyby swobodę wyznaniową i pokój religijny.

Król szwedzki odpowiada jednak wymijająco, z obawy przed szlachtą katolicką, która stanowiła większość:

„w stosownym czasie, w stosownym wejrzymy w sprawy wasze, pragniemy bowiem, da Bóg, wszystkim żądaniom obywateli zadość uczynić”

Niemniej jednak pokładano dalej nadzieję w Karolu Gustawie.

Szwedzki król okazał się jednak ograniczony w myśleniu politycznym. Szybko zrywa zawarte z Polakami umowy, a wojsko Szwedzkie łupi kraj z wielką pazernością. To sprawia, że już na zwołane obrady sejmowe w Warszawie 30 listopada , na których Karol Gustaw miał zostać wybrany królem Rzeczpospolitej nie przybywa żaden szlachcic.

Rozpoczyna się powstanie. Oddziały partyzanckie złożone z mieszczan i chłopów,  dowodzone przez odstępującą od Gustawa szlachtę odpierają najeźdźcę. Jan Kazimierz powraca do kraju i wzywa do odparcia Szwedów. Pomagają również Polakom muzułmańscy Tatarzy. Dochodzi również do słynnej obrony Jasnej Góry, która została umocniona i ufortyfikowana już za króla Władysława IV.

Przy okazji warto stwierdzić, że na podstawie faktów historycznych pada mit patrioty ks. Kordeckiego. Otóż w sztokholmskim archiwum odnaleziono list, w którym przeor również uznaje protektorat Karola Gustawa, a dopiero w obawie przed grabieżą licznych dóbr zakonnych, nie wpuszcza Szwedów na Jasną Górę.

WYPĘDZENIE BRACI POLSKICH

Lipiec 1658 – zwołano do Warszawy pierwszy od rozpoczęcia wojny ze Szwedami sejm. Na samym początku występuje z kazaniem jezuita Seweryn Karwat, który nawołuje żeby rozprawiono się nie tylko z nieprzyjaciółmi króla, ale i z wrogami Kościoła. Atak ostatecznie ogniskuje się na najbardziej znienawidzonej i najniebezpieczniejszej intelektualnie grupie – bracia polskich.

Początek obrad kończy się uchwałą odmawiającą miana „dysydentów” braciom polskim. Do pocałowania ręki króla (symbolicznego uznania) nie jest dopuszczony brat polski, podczaszy czernihowski Ibanowicz.

Uchwała sejmu z roku 1658 nakazywała braciom polskim, jeśli będą zamierzali pozostawać przy swoich przekonaniach, wyprzedać majątek do roku 1661 (w ciągu trzech lat) i opuścić kraj. Za niepodporządkowanie się temu groziła kara śmierci.

W uchwale nie pojawiło się słowo „zdrada”. Nie mogło się pojawić, choćby z tego względu, że przytłaczająca większość uczestników sejmu ją popełniła. Karę ponieśli jednak tylko znienawidzeni bracia. Nawet Hieronim Radziejowski, który nakłonił Karola Gustawa do napaści na Polskę i będący w świadomości Polaków „naczelnym zdrajcą” Rzeczpospolitej, został  objęty amnestią!

Kler od samego początku „potopu” tworzył mit zdrady wszystkich protestantów i mit obrony przez wszystkich katolików.

W wyniku ustawy znaczna część braci polskich wyemigrowała z kraju zanosząc unitariańską myśl teologiczną do innych państw. Bracia polscy osiedlili się: w Holandii, Prusach Książęcych, Siedmiogrodzie (zwłaszcza w Cluj), Śląsku (głównie w Kluczborku) i północnych Niemczech. Część pozostałych w Rzeczypospolitej arian przeszła do podziemia. Kryptoarianie chrzczeni byli w Pińczowie i okolicach do 1684. Kryptoariański ośrodek w Jankówce funkcjonował jeszcze w pierwszych latach XVIII wieku. Tajne pomieszczenia w dworach, miejsc spotkań braci polskich, wykorzystywane były później w XIX wieku jako kryjówki w czasie powstań narodowych.

Amsterdam 1668 – Ostatnim wspaniałym akordem działalności braci polskich na obczyźnie było wydanie już na emigracji zbioru najważniejszych pism w języku łacińskim, pod wspólnym tytułemBibliotheca Fratrum Polonorum („Biblioteka Braci Polskich). Wiele spośród pism składających się na ten zbiór zostało wydrukowanych wcześniej (m.in. w drukarni Akademii Rakowskiej w latach 1602-1638).

Opublikowano Bracia Polscy | 1 komentarz

Bracia Polscy – chronologia XVI wieku


Zainspirowany biografią Marcina Czechowica autorstwa Lecha Szczuckiego postanowiłem wynotować chronologicznie niektóre daty, które przybliżyłyby gorący klimat pierwszego – anabaptystycznego – etapu rozwoju Zboru Mniejszego.:

Wydarzenia te umieściłem w kontekście rozwoju w ówczesnej Polsce idei Lutra i Kalwina.


31.10.1517 – 95 tez Marcina Lutra

1518 – Gdańsk – dominikanin Jakub Knade porzuca klasztor, żeni się i jako kaznodzieja świecki głosi kazania w duchu Lutra (potem uwięziony a następnie wypędzony z Gdańska przenosi się do Torunia)

27.06 – 16.07.1519 – dysputa Lipska Eck versus Luter, Karlstadt, Melanchton

15.06.1520 – bulla papieska Exsurge Domine potępiająca tezy Marcina Lutra

1520 – Zygmunt I Stary wydaje w Toruniu ostry edykt antyluterański

1521 – na podwórcu kościoła św. Jana w Toruniu, w czasie bytności legata papieskiego Zachariasza, spalono zarówno wizerunek Lutra jak i jego książki. (Zostało to wrogo przyjęte przez mieszczan toruńskich. Świadczyło to wyraźnie o sympatiach proluterskich w tym mieście).

03.01.1521 – bulla papieska Docet pontificem Romanum ekskomunikująca Marcina lutra

ok. 1521 – Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Albrecht Hohenzollern kontaktuje się z Marcinem Lutrem (po ekskomunice Lutra!). Spotkania ponawia w kolejnych miesiącach, latach. Wymienia również listy.

01.07.1523 – w Brukseli na stosie zostają spaleni dwaj mnisi augustiańscy Hendrik Voes i Johann Esch, zwolennicy Marcina Lutra, pierwsze ofiary prześladowań reformacji. Początkowo wszyscy augustianie z Antwerpii opowiedzieli się za wyznaniem Marcina Lutra. Wobec groźby spalenia na stosie jedynie ci dwaj pozostali przy tym wyznaniu. Pozostali wyrzekli się tej wiary.

1523 – katolicki biskup – Georg von Polentz przechodzi na luteranizm i tworzy pierwszą diecezję protestancką – diecezję Sambii

27.09.1523 – Jan Briessman wygłasza pierwsze luterańskie kazanie w Królewcu

ok. 1524 – Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Albrecht Hohenzollern wraz z dużą częścią swoich poddanych przystaje do Reformacji.

1524 – Kraków – ksiądz Andrzej Krzycki wydaje Encomia Luteri („Pochwała Lutra”) pierwszą w Polsce polemikę z Marcinem Lutrem

01.1525 – 1526 – tzw. Tumult Gdański (równolegle podobne wydarzenia w Elblągu i Braniewie)

21.01.1525 – ponowny chrzest zwolenników Tomasa Munzera i początek pierwszej gminy anabaptystycznej w Zollikon koło Zurychu

10.04.1525 – Albrecht Hohenzollern tworzy pierwsze w świecie państwo protestanckie (sąsiadujące z Polską Prusy Książęce) i składa hołd lenny królowi Polski – Zygmuntowi Staremu. Przekształcenie parafii katolickich w ewangelickie trwa do sierpnia 1530.

13.06.1526 r. na Długim Targu w Gdańsku ścięto 13 przywódców rewolty gdańskiej.

1.07.1526 r. – Pomorze – rozpoczęły się procesy ok. 200 duchownych i zakonników pod zarzutem złamania ślubów czystości.

25.07.1526 – Gdańsk – uroczysta msza w kościele NMP przywracająca kult katolicki w mieście. Równolegle przywrócenie katolicyzmu w całych Prusach Królewskich.

1527 – Szwecja (również terytoria obecnej Finlandii, Estonii i Łotwy) przyjmuje luteranizm jako religię państwową

07.1529 – Artykuły z Szwabach. Najwcześniejsze luterańskie wyznanie wiary.

03.10.1529 – Artykuły z Marburga

1529 – niejaki Jan z Mławy, katolicki kapłan, prawdopodobnie wikariusz kościoła Św. Trójcy – „porzuciwszy rewerendę” z powodzeniem głosił kazania luterańskie i pociągnął za sobą wielu mieszczan. [http://www.publikacje.edu.pl/publikacje.php?nr=5412]

25.06.1530 – odczytanie przed cesarzem Karolem V Habsburgiem na Sejmie Rzeszy w Augsburgu oficjalnego wyznania wiary niemieckich książąt ewangelickich tzw. Konfesja Augsburska

ok 1532 – 1534 – Jan Kalwin przyłącza się do Reformacji

1535 – Jan Kalwin wydaje dzieło życia: Institutio religionis christianae (Ustanowienie religii chrześcijańskiej). Kolejne, rozwijane i poszerzane, wydania dzieła to lata: 1539, 1543, 1550, 1559.

1536 – Dania przyjmuje luteranizm

1539 – Norwegia przyjmuje luteranizm

1543 – Jan Seklucjan zostaje kaznodzieją luterańskim w Poznaniu

1543 – Jan Seklucjan oskarżony o herezję ucieka z Poznania do Królewca

17.08.1544 – w stolicy Prus Królewskich – w Królewcu – powstaje protestancki Uniwersytet

1544 – proboszcz koniński Stanisław Lutomirski przystępuje oficjalnie do wyznania helweckiego

1545 – pierwszy polski Katechizm luterański – Jana Seklucjana

13.12.1545 – rozpoczyna się Sobór Trydencki

1548 – Bracia Czescy (wypędzeni ze swojego kraju przez króla Ferdynanda I Habsburga) zaczynają osiedlać się w Rzeczypospolitej

1550 – Mikołaj Oleśnicki wypędza paulinów z Pińczowa i kościół klasztorny przekształca w zbór kalwiński. W budynkach poklasztornych powstaje Gimnazjum Pińczowskie (1551-1567).

1550 – pierwsze reformowane nabożeństwo w Małopolsce (Jakub Sylwiusz w Pińczowie)

1550 – pierwszy zjazd duchownych kościoła reformowanego (Pińczów)

1550 – katolicki ksiądz Marcin Krowicki (woj.lwowskie) – późniejszy tłumacz Biblii brzeskiej – żeni się i przyłącza do Reformacji

1552 – początek kalwinizmu na Litwie – Szymon Zacjusz przybywa na dwór Radziwiłła Czarnego

1552 – przekład Nowego Testamentu Jana Seklucjana w Królewcu

17.10.1553 – Miguel Servet pod zarzutem herezji antytrynitaryzmu  zostaje spalony na stosie w Genewie

1554 – pierwszy synod kalwiński (i w ogóle pierwszy protestancki) w Polsce – Słomniki pod Krakowem

1555 – kalwiński Synod w Koźminku – próba unii Braci Czeskich (20 zborów w Polsce) i polskich zborów helweckich

1555 – obóz protestancki na sejmie wspólnie przedstawia swoje wyznanie wiary królowi Zygmuntowi Augustowi

1555 – koniec płacenia Świętopietrza przez Polskę dla Rzymu.

22.01.1556 – antytrynitarny „coming out” Piotra z Goniądza na Synodzie w Seceminie. Synod wysyła go do Wittenbergi do Melanchtona. Na synodzie tym odrzucono unię z Braćmi Czeskimi i zaproszono Jana Kalwina by zorganizował w Polce Kościół reformowany.

02.1556 – Piotr z Goniądza u Melanchtona

03.1556 – Piotr z Goniądza – O Synu Bożym

1556 – z Siedmiogrodu ucieka do Polski kalwinista Stanisław Farnowski

1556 – Blandrata w Genewie, przyjmuje tam kalwinizm

23.04.1556 – Franciszek Lismanin przysyła na synod w Pińczowie list z żądaniem „refutowania” Piotra z Goniądza za jego antytrynitaryzm. Ekskomunika Piotra i banicja z Małopolski

12.1556 – dysputa w Działdowie Piotra z Goniądza z Vergeriem

12.1556 – Jan Łaski (57-letni) wraca do Polski

08.1557 – synod w Pińczowie – Grzegorz Paweł zostaje wybrany pastorem zboru w Krakowie

1557/1558 – dysputy genewskie Blandraty z Kalwinem (dotyczące m.in. Trójcy), po których musi opuścić Szwajcarię

1558 – Piotr z Goniądza otrzymuje poparcie Jana Kiszki i osiada w Wągrowcu

jesień 1558 Jerzy Blandrata w Polsce – składa wyznanie wiary Janowi Łaskiemu, który uznaje je za prawowierne i poleca go Radziwiłłowi Czarnemu

1558 – Szymon Budny katechetą w zborze kalwińskim w Wilnie

1559 – główne – znacznie poszerzone – wydanie Institutio Christianae religionis Jana Kalwina

05.1559 – Franciszek Stankar wraca do Polski

1559 – do Polski (za namową Jana Kalwina) przed prześladowaniami ucieka z Francji Pierre Statorius (Piotr Stoiński). Osiedla się w Pińczowie. Jego syn (ur.1560) będzie wybitnym działaczem Braci Polskich.

1559 – początek prac nad tłumaczeniem Biblii brzeskiej

07.05.1560 – synod w Pińczowie serdecznie wita powracającego z Siedmiogrodu Blandratę

01.08.1560 – Kalwin w dedykacji swoich komentarzy do Dziejów Czarnemu wymienia Blandratę (obok Stankara) z nazwiska i ostrzega przed nim jako heretykiem

09.1560 – na synodzie w Książu Blandrata z Lismaninem mianowani seniorami zboru małopolskiego a jednocześnie  – potępienie antytrynitarzy na synodzie w Książu

01.1561 – synod w Pińczowie zajmuje się sprawą Blandraty (wobec słów Kalwina) – wyznanie wiary Blandraty zaakceptowane przez synod

07.1561 – Marcin Czechowic wyrusza (z Litwy?) w podróż do Kalwina i Bullingera z listem Czarnego w sprawie JB. W zborze małopolskim zaczyna się konflikt (Lismanin)

01.09.1561 Sarnicki w Krakowie wręcza Czechowicowi list do Kalwina z obawami wobec JB

03.09.1561 – synod w Książu Wielkim daje Czechowicowi list opisujący prawowierne wyznanie wiary JB. Czechowic opuszcza Polskę w drodze do Szwajcarii gdzie dociera 27.09.1561 (pojawia się z powrotem grudniu 1561)

10.09.1561 – Lismanin (z Crucigerem i Lutomirskim) wysyła list do Karnińskiego domagający uznania „preeminencji” Ojca. Burzliwa dyskusja w zborze krakowskim.

10-14.12.1561 – krakowski konwent seniorów przyjmuje wracającego Czechowica i po przeczytaniu listów daje mu na nie odpowiedzi. Czechowic jedzie dalej do Wilna.

1561 – JB rozpowszechnia w Polsce antytrynitarne dzieł Gentillego Protheses theologiae

koniec 1561 – włoscy antytrynitarze m.in. Valentino Gentile i Jan Paweł Alciati (sprowadzeni przez Blandratę?) przybywają do Polski. Drogi obu panów niedługo się rozejdą. Bardziej radykalny Alciati przejdzie ok. 1564 do unitarian i wyjedzie do Niemiec (osiada w Gdańsku). Gentile jest w Polsce do 1566 roku.

1561 – 1581 – rozbici kalwini nie organizują w tym czasie samodzielnych synodów

02.04.1562 – synod w Pińczowie słucha konfesji Blandraty po czym szybko ją akceptuje. Synod razem z JB pisze list do Kalwina z żądaniem odwołania jego zarzutów.

04.1562 – niedługo po synodzie Pińczowskim Grzegorz Paweł z Brzezin oraz Stanisław Paklepka z Lublina (początek BP w Lublinie) przechodzą do antytrynitarzy

06.1562 – Piotr z Goniądza pisze list w sprawie chrztu dzieci

07/08.1562 – synody/dysputy/zjazdy (Balice, Rogów, Pińczów) w wyniku antytrynitarnej działalności Grzegorza Pawła z Brzezin

16.11.1562 – Sarnicki zwołuje do Krakowa separatystyczny synod kalwiński

przełom 1562/1563 – synod w Wilnie poleca by nie chrzczono dzieci do lat siedmiu

1563 – przełom antytrynitarny Szymon Budnego

18.04.1563 – list Budnego do Henryka Bullingera (z prośbą o opinię w sprawie Ducha Świętego)

05.1563 – potępienie antytrynitarzy na synodzie w Krakowie

06.06.1563 – synod w Mordach (większość skłaniała się ku antytrynitaryzmowi) potępia Sarnickiego i dyskutuje nt. Trójcy

04.09.1563 – Biblia Brzeska

04.10.1563 – Farnowski wyjeżdża na studia na kalwińskim uniwersytecie w Marburgu 04.1564 przenosi się na uniwersytet w Heidelbergu skąd w lipcu 1564 zostaje wyrzucony za antytrynitarne herezje.

07.10.1563 – dysputa Grzegorza Pawła (wygrana) z Sarnickim.

09-10.10.1563 – synod Pińczowski (opanowany przez antytrynitarzy, bez Sarnickiego) (Wstępny rozłam?)

04.12.1563 – koniec Soboru Trydenckiego (trwającego 18 lat!)

1563 – Jerzy Blandrata wyjeżdża na stałe do Siedmiogrodu

27.05.1564 – umiera Jan Kalwin

06.07.1564 – Radziwiłł wysyła sympatyzujący a antytrynitaryzmem list-traktat do Kalwina (wiadomość o jego śmierci nie dotarła jeszcze do Polski) opisując wszystkie okoliczności kontrowersji wokół Trójcy. Czechowic, Grzegorz Paweł prawdopodobnymi współautorami.

lato 1564 – B. Ochino w Polsce

1565 – Hozjusz sprowadza do Polski jezuitów

22-30.03.1565 – synod w Piotrkowie – zakończony rozłamem: dyskusja stronnictw (Sarnicki, Syluius, Prasmowius, Trecius vs Jan Niemojewski, Grzegorz Paweł, Grzegorz Szoman) w sprawie Trójcy.

28.05.1565 – umiera Mikołaj Radziwiłł Czarny

10.06.1565 – synod antytrynitarny w Brzezinach – dyskusja o chrzcie dzieci

21.09.1565 – Blandrata w liście do Grzegorza Pawła wzywa go do porzucenia dyskusji o chrzcie dzieci i zajęciu się preegzystencją Jezusa

25-31.12.1565 – synod w Węgrowie – dyskusja o chrzcie dzieci, porażka pedobaptystów

1566 – Czechowic opuszcza Wilno i udaje się do Wielkopolski

1566 – Piotr z Goniądza odsunięty od życia zborowego

1566 – sejm lubelski – Jan Niemojewski pojawia się bez broni, w szarej odzieży i „bez czeladzi”

10.09.1566 – Berno Szwajcaria – Valentino Gentille skazany na śmierć i ścięty

1566 – (wykształcony) Stanisław Farnowski (dyteista i anabaptysta) wraca ze Szwajcarii do Polski

14.06.1567 – separatystyczny synod dyteistów w Łańcucie (są na nim również trydeiści i kalwini ale głównie szlachta) – poszukiwanie sprzymierzeńców

24-29.06.1567 – synod generalny w Skrzynnie – liczna (110 „panów i ministrów z wszystkich ziem Rzpltej”) obsada zarówno dyteistów jak i unitarian. Charakteryzował się dyscypliną dyskusji i tolerancyjnymi i spokojnymi obradami. Wielu dyteistów i zwolenników preegzystencji przeszło do unitarian (również Szymon Budny)

1567 – Blandrata pisze traktat teologiczny: De vera et falsa unius Dei, Filii et Spiritus Sancti cognitione (O prawdziwym i fałszywym poznaniu jedności Boga, Syna i Ducha Świętego).

1568 – Blandrata pisze traktat teologiczny: Antithesis Pseudo-Christi cum vero illo ex Maria nato (Przeciwstawienie Pseudo-Chrystusowi prawdziwego, zrodzonego z Maryi.

01.1568 – synod w Iwiu – dyskusja Szymona Budnego z Jakubem z Kalinówki i Pawłem z Wizny (nt społeczne, m.in. posiadanie służby)

10.1568 – synod w Pielesznicy. Liczna obsada wybitnych osób. Piotr z Goniądza dyskutuje tam o przedwieczności Chrystusa i występuje przeciw Grzegorzowi Pawłowi. Główny temat to sprawy społeczne.

03.1569 – synod (generalny?) w Bełżycach – Kujawianie w komplecie po stronie unitarian. Na synod przybyli również ministrowie kalwińscy(!). Po tym synodzie ostatecznie unitarianie, dyteiści i kalwini poszli własnymi drogami.

1569 – Jan Sienieński (kalwinista żonaty z arianką) zakłada Raków. W tym roku osiedla się tu wielu unitarian (m.in. Marcin Czechowic)

15.04.1570 – Ugoda Sandomierska (luteranie, bracia czescy i kalwini)

1570 – Jan Kiszka (osiemnastoletni!)  funduje w Wągrowcu drukarnię, gdzie wychodzi wiele dzieł Braci Polskich. Drukarnię przeniesiono potem do Łoska.

1570 – Kujawianie przenoszą się z Rakowa do Lublina

1570 – Czechowic wydaje Sumariusz, wierszowane streszczenie Nowego Testamentu.

1570 – pierwsze wydanie Nowego Testamentu Szymona Budnego

1572 – Biblia Nieświeska

13.09.1573 – podczas epidemii dżumy umiera Piotr z Goniądza

1573 – wielu ministrów opuszcza Raków

1574 – Szymon Budny – Nowy Testament

1575 – Czechowic – Rozmowy Chrystiańskie

1576 – Szymon Budny – O przedniejszych wiary chrystiańskiej artykulech

1577 – Czechowic – Nowy Testament

1578 – ugoda lusławicka z dyteistami

1578 – Siedmiogród – spór pomiędzy Blandratą a Franciszkiem Davidem (nonadorant, popularny i wpływowy superintendent zborów siedmiogrodzkich)

05.06.1579 – Franciszek David skazany na dożywocie (Przy poparciu polskich unitarian?!). Umiera w kilka tygodni później.

21.09.1580 – dyskusja kalwińsko-dyteistyczno-unitariańska w Lewartowie. (150 ministrów różnych wyznań. Nieliczna i nieprzygotowana delegacja teologów kalwińskich przy dużej liczbie ich wiernych – ich porażka.)

1580 – synod w Lublinie – Spór Budnego z Czechowicem (Małopolanami)

05-07.03.1582 – synod w Lubczu. Namiętny spór Budnego z lublinianami nt społeczne.

05.1582 – synod w Lusławicach – atak na Budnego i jego doktrynę o poczęciu Chrystusa. Delegacja braci z Gdańska

1582 – Szymon Budny – O urzędzie miecza używającym

09.1582 – katolicki ksiądz Hieronim Powodowski – wydaje agresywne, wielkie i wpływowe dzieło trynitarne: Wędzidło na sprośne błędy a bluźnierstwa Nowych Aryanów

12.1582 – delegacja unitarian w Gdańsku

1582 – konwersja na katolicyzm unitarianina Kaspra Wilkowskiego

1583 – Wilkowski Kasper: Przyczyny Nawrocenia do wiary Powszechney od Sekt Nowokrzczeńcow Samosateńskich

05.05.1588 – Gyulafehérvár w Siedmiogrodzie na Rumunii – umiera Jerzy Blandrata

08.1588 – synod w Brześciu – Socyn doprowadza do pojednania Budnego ze zborem. Wiodąca rola Fausta Socyna.

1589 – poprawiona wersja Nowego Testamentu Szymona Budnego jako dowód jego pojednania ze zborem.

1592 – umiera Jan Kiszka

13.01.1593 – umiera Szymon Budny

05-06.1593 – synod w Lublinie. Faust Socyn staje się rzeczywistym przywódcą Braci Polskich. Upadek opozycji anabaptystycznej.

1594 – drugie wydanie, poprawione, Nowego Testamentu Marcina Czechowica

1596 – Lublin – druga publiczna dysputa Jana Niemojewskiego z Hieronimem Powodowskim (Niemojewski w jej trakcie zasłabł, dyskusję w jego imieniu kontynuował Krzysztof Lubieniecki)

8.03.1598 – w Lublinie umiera Jan Niemojewski

Opublikowano Bracia Polscy | 2 komentarzy

Ty jesteś moim Synem – Ja cię dziś zrodziłem – Psalm 2


Psalm ten pojawia się kilka razy w Nowym Testamencie. A właściwie pojawia się tam odniesienie do Pana Jezusa słów „Ty jesteś moim synem, ja dziś cię zrodziłem”.

Zastanowiło mnie jakie było pierwotne zastosowanie tych słów. W jakim kontekście wypowiadał je autor i kogo miał na myśli.

Spróbowałem rozpisać sobie ten tekst na role i nieco go sparafrazować aby wydobyć jego sens.

Dawid: Dlaczego zbuntowały się narody? 

A ludy radzą daremnie? 

Powstają ziemscy królowie 

I wspólnie spiskują książęta 

Przeciwko Jehowie i mi Dawidowi – Jego Chrystusowi

Ziemscy królowie: Zerwijmy ich więzy! 

Zrzućmy z siebie ich pęta! 

Tekst zaczyna się od wypowiedzi, w której widzimy konflikt. Okoliczne państwa, w terminologii biblijnej określane jako „narody”, są niezadowolone z panowania króla. Pojawia się spisek, jakaś zorganizowana forma buntu. Wygląda na to, że lada moment wybuchnie rewolucja by zmieść istniejący stan rzeczy i ustanowić nowe władze.

Dawid: Pan widzi z nieba ich śmieszność, 

Patrzy na nich z politowaniem! 

W końcu przemówi do nich w swoim gniewie, 

A Jego unicestwienie ich przerazi: 

Bóg Jehowa: Ja ustanowiłem własnego króla (Dawida) na Syjonie, 

Mojej świętej górze! 

Dawid ostrzega buntowników, że sam Bóg wystąpi przeciw nim ponieważ próbują obalić władzę, którą wprowadził osobiście sam Jehowa Bóg.

Dawid: Obwieszczam ten dekret Jehowy, 

Powiedział On do mnie: 

Bóg Jehowa: Ty (Dawidzie) jesteś moim synem, 

Ja cię dziś zrodziłem [ja dziś zostałem Twoim ojcem]. 

Proś mnie (Dawidzie), a dam ci w dziedzictwo narody, 

Oddam na własność ziemię po jej krańce. 

Będziesz je (Dawidzie) łamał żelaznym berłem, 

Pokruszysz jak gliniane dzbany. 

Teraz Dawid powołuje się na źródło swojej władzy – na jej legitymację. To sam Bóg Jehowa powołał go na urząd króla.

Przy okazji widać jak bardzo związane są ze sobą postaci Boga i Króla. Są niczym ojciec i syn. Bycie królem to stanie się Bożym dzieckiem i Bożym dziedzicem.

Dawid: Teraz więc, królowie, okażcie rozsądek, 

Nie lekceważcie przestróg, wy, sędziowie ziemi: 

Służcie Jehowie z bojaźnią, 

Cieszcie się lecz drżyjcie! 

Złóżcie hołd Synowi (czyli mi – Dawidowi), by (Jehowa) się nie rozgniewał, 

A wy, abyście przez to nie zgubili drogi! 

Gdyż Jego (Jehowy) gniew wywołać nietrudno, 

Szczęście zaś sprzyja tym wszystkim, 

którzy w Nim (w Jehowie) szukają schronienia.

Końcowe wersety przypominają mi fragment z Ewangelii wg Jana: J 5:23 bw  „aby wszyscy czcili Syna, jak czczą Ojca. Kto nie czci Syna, ten nie czci Ojca, który go posłał”.

Biblia pokazuje nieprawdopodobne wywyższenie Króla w Narodzie Żydowskim. Każdy z nich dzierży swoją władzę z Boskim autorytetem Ojca. Ostatecznym Królem – Pomazańcem jest Jezus Chrystus.

Nowy Testament przywołuje słowa tego psalmu i odnosi je do zmartwychwstałego Chrystusa, który żyje i zasiada na tronie!

Dzieje 13:32-34
(32) I my ogłaszamy wam dobrą nowinę o obietnicy złożonej ojcom,
(33) że tę Bóg wypełnił ich dzieciom przez wzbudzenie nam Jezusa, jak to napisano w psalmie drugim: Jesteś moim Synem, Ja cię dziś zrodziłem.

Opublikowano Bracia Polscy

Kol 1:19 pełnia boskości w Chrystusie i … w nas?


Znamy wszyscy doskonale fragmenty przytaczane jako dowód na boskość Pana Jezusa:

Kol 1:19 bw
(19) ponieważ upodobał sobie Bóg, żeby w nim zamieszkała cała pełnia boskości

oraz

Kol 2:9 pd
(9) gdyż w nim mieszka cieleśnie cała pełnia boskości

A tymczasem w sąsiednim liście ten sam Paweł modli się podobnymi słowami abyśmy mogli …

Eph 3:19 pd
(19) poznać przewyższającą poznanie miłość Chrystusa, abyście zostali wypełnieni całą pełnią Boga.

Czy skoro my – podobnie jak Pan Jezus – możemy być wypełnieni całkowicie pełnią Boga to wersety z Listu do Kolosan należy rozumieć jako mówiące o Boskiej naturze Jezusa czy może jednak mające zupełnie inne znaczenie?

Opublikowano Biblia, Miniatury unitariańskie | 7 komentarzy

„Wielkie i zdumiewające …”


„Wielkie i zdumiewające są Twoje dzieła, Panie, Boże Wszechmogący;
sprawiedliwe i słuszne są Twoje drogi, Królu narodów;
któż by się Ciebie nie bał, Panie, i nie oddał chwały Twojemu imieniu?
Gdyż Ty jedynie jesteś Święty,
tak że wszystkie narody przyjdą i pokłonią Ci się,
ponieważ uwidoczniły się Twoje sprawiedliwe dzieła.”

Czy wiesz kto wypowiada te słowa? Kto wywyższa i uwielbia nimi Wszechmogącego Boga?

Kto mówi o lęku przed Bogiem?

Kto mówi o nim: „jedyny Święty”?

Dwaj ludzie: Mojżesz i Jezus. Objawienie 15:3-4

Cytat | Opublikowano by

Mur


Idea trójjedynego Boga przeszkadza ludziom czytającym Biblię nawiązać relację z prawdziwym Bogiem – Jehową. Tak naprawdę współczesna pobożność wyrzuciła Ojca – Boga gdzieś na margines. A czyż sam Chrystus Pan nie nauczył nas modlić się właśnie do Ojca?

Ta sama idea zaciemnia, przysłania i gmatwa nam obraz Pana – Jezusa. Czy ktokolwiek dostrzega w Chrystusie wzór dla siebie? Wzór pokory, posłuszeństwa, pobożności, uczniostwa. Czy Jezus jest dla Ciebie niczym najstarszy brat? Czy chcesz być taki jak On? 

Czasami mam wrażenie, że taka prosta a zarazem wyrafinowana sztuczka jaką jest idea Trójcy stanęła niczym mur odgradzając ludzi od Boga Ojca i od prawdziwego Pana – Jezusa Pomazańca Jehowy.

 

Opublikowano Miniatury unitariańskie