Bracia Polscy – chronologia XVI wieku


Zainspirowany biografią Marcina Czechowica autorstwa Lecha Szczuckiego postanowiłem wynotować chronologicznie niektóre daty, które przybliżyłyby gorący klimat pierwszego – anabaptystycznego – etapu rozwoju Zboru Mniejszego.:

Wydarzenia te umieściłem w kontekście rozwoju w ówczesnej Polsce idei Lutra i Kalwina.


05.1501 – 01.1505 – osiemnastoletni Marcin Luter rozpoczyna studia na uniwersytecie w Erfurcie, początkowo na wydziale nauk wyzwolonych, które ukończył w styczniu 1505 roku jako magister filozofii,

1502 – Fryderyk III Mądry zakłada w Wittenberdze Uniwersytet

20.05.1505 – zgodnie z życzeniem ojca, Luter kontynuuje studia na wydziale prawa.

17.07.1505 – Marcin Luter wstępuje do zakonu augustianów

1506 – rozpoczęcie budowy nowej Bazyliki św. Piotra w Rzymie (budowa potrwa do 1626)

02.05.1507 – msza prymicyjna Marcina Lutra

1508 – Luter przeniesiony do klasztoru augustianów w Wittenberdze, gdzie objął stanowisko wykładowcy filozofii moralnej na nowo założonym uniwersytecie i jednocześnie kontynuował studia teologiczne

10.1510 – podróż Lutra do Rzymu

1512 – Luter doktorem Pisma Świętego na Uniw. w Wittenberdze

1515 – papież Leon X wznowił rozpisane na początku wieku przez Juliusza II odpusty, z których dochody przeznaczone były na budowę nowej Bazyliki świętego Piotra.

1517 – Tetzel sprzedaje odpusty w Niemczech

04.09.1517 – Luter publikuje „Disputatio contra scholasticam theologiam”

31.10.1517 – Luter publikuje 95 tez

12-14.10.1518 – przesłuchanie Lutra, przez kardynała Kajetana (właśc. Tommaso de Vio), na sejmie Rzeszy w Augsburgu. [Dialog, który miał być przesłuchaniem, dotyczył głównie dwóch dogmatów, interpretacji kościelnego skarbca zasług (wg bulli papieża Klemensa VI z 1343 roku) w odniesieniu do udzielania odpustów oraz odpuszczania grzechów tylko przez wiarę a nie sakramenty] Po przesłuchaniu, nocą, Luter w obawie o swoje życie ucieka z miasta.

ok. 1518 – 1519 – (niektórzy datują to wcześniej na 1515 a nawet, co mało prawdopodobne, na 1508) Luter przeżywa przemianę duchową związaną z jego rozumieniem doktryny usprawiedliwienia

1518 – na Uniwersytecie w Wittenberdze rozpoczyna pracę Filip Melanchton

1518 – Gdańsk – dominikanin Jakub Knade porzuca klasztor, żeni się i jako kaznodzieja świecki głosi kazania w duchu Lutra (potem uwięziony a następnie wypędzony z Gdańska przenosi się do Torunia)

01.01.1519 – pierwsze kazanie Huldrycha Zwinglego. Wkrótce potem rozpoczyna Reformację w Szwajcarii

27.06 – 16.07.1519 – dysputa Lipska Eck versus Luter, Karlstadt, Melanchton

15.06.1520 – bulla papieska Exsurge Domine potępiająca tezy Marcina Lutra

24.07.1520 – Zygmunt I Stary wydaje w Toruniu ostry edykt antyluterański (pierwszy w historii Polski edykt przeciwko innowiercom)

1520 – ksiądz Jan Bugenhagen z Trzebiatowa przystaje do Reformacji (Przyjaciel i spowiednik Lutra. )

ok 1520 – Andrzej Frycz Modrzewski (po ukończeniu Akademii Krakowskiej) uczy się na Uniwersytecie w Wittenberdze gdzie zapoznaje się z ideami Reformacji

03.01.1521 – bulla papieska Docet pontificem Romanum ekskomunikująca Marcina lutra

04.05.1521 – Fryderyk III pozoruje porwanie Lutra (Luter przebywa w nim 10 miesięcy i tłumaczy cały NT)

26.05.1521 – Edykt wormacki – podpisany i ogłoszony przez cesarza Karola V skierowany przeciw Marcinowi Lutrowi i jego zwolennikom. Na podstawie edyktu spalono pisma Lutra i jego zwolenników oraz zakazano drukowania książek w całej Rzeszy bez cenzury wydanej przez biskupa. Luter i jego zwolennicy skazani zostali na banicję.

1521 – na podwórcu kościoła św. Jana w Toruniu, w czasie bytności legata papieskiego Zachariasza, spalono zarówno wizerunek Lutra jak i jego książki. (Zostało to wrogo przyjęte przez mieszczan toruńskich. Świadczyło to wyraźnie o sympatiach proluterskich w tym mieście).

ok. 1521 – Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Albrecht Hohenzollern kontaktuje się z Marcinem Lutrem (po ekskomunice Lutra!). Spotkania ponawia w kolejnych miesiącach, latach. Wymienia również listy.

01.07.1523 – w Brukseli na stosie zostają spaleni dwaj mnisi augustiańscy Hendrik Voes i Johann Esch, zwolennicy Marcina Lutra, pierwsze ofiary prześladowań reformacji. Początkowo wszyscy augustianie z Antwerpii opowiedzieli się za wyznaniem Marcina Lutra. Wobec groźby spalenia na stosie jedynie ci dwaj pozostali przy tym wyznaniu. Pozostali wyrzekli się tej wiary.

1523 – katolicki biskup – Georg von Polentz przechodzi na luteranizm i tworzy pierwszą diecezję protestancką – diecezję Sambii

27.09.1523 – Jan Briessman wygłasza pierwsze luterańskie kazanie w Królewcu

ok. 1524 – Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Albrecht Hohenzollern wraz z dużą częścią swoich poddanych przystaje do Reformacji.

1524 – Kraków – ksiądz Andrzej Krzycki wydaje Encomia Luteri („Pochwała Lutra”) pierwszą w Polsce polemikę z Marcinem Lutrem

06.1524 – 1526 – Wojna Chłopska w Niemczech

01.1525 – 1526 – tzw. Tumult Gdański (równolegle podobne wydarzenia w Elblągu i Braniewie)

21.01.1525 – ponowny chrzest zwolenników Tomasa Munzera i początek pierwszej gminy anabaptystycznej w Zollikon koło Zurychu

10.04.1525 – Albrecht Hohenzollern tworzy pierwsze w świecie państwo protestanckie (sąsiadujące z Polską Prusy Książęce) i składa hołd lenny królowi Polski – Zygmuntowi Staremu. Przekształcenie parafii katolickich w ewangelickie trwa do sierpnia 1530.

13.06.1525 Jan Bugenhagen udziela Lutrowi ślubu z 26-letnią wówczas Katarzyną von Bora.

1525 – Jan Łaski wyjeżdża kolejny raz na zachód (poprzednio studiował w Wiedniu i we Włoszech 1514-1519) i zaprzyjaźnia się z Erazmem z Rotterdamu.

13.06.1526 r. na Długim Targu w Gdańsku ścięto 13 przywódców rewolty gdańskiej.

1.07.1526 r. – Pomorze – rozpoczęły się procesy ok. 200 duchownych i zakonników pod zarzutem złamania ślubów czystości.

25.07.1526 – Gdańsk – uroczysta msza w kościele NMP przywracająca kult katolicki w mieście. Równolegle przywrócenie katolicyzmu w całych Prusach Królewskich.

1527 – Szwecja (również terytoria obecnej Finlandii, Estonii i Łotwy) przyjmuje luteranizm jako religię państwową

1528 – w Krakowie w kościele św. Szczepana głosi kazania w duchu Reformacji Jakub z Iłży.

07.1529 – Artykuły z Szwabach. Najwcześniejsze luterańskie wyznanie wiary.

01-04.10.1529 – Dysputa teologiczna w Marburgu – Artykuły z Marburga

1529 – niejaki Jan z Mławy, katolicki kapłan, prawdopodobnie wikariusz kościoła Św. Trójcy – „porzuciwszy rewerendę” z powodzeniem głosił kazania luterańskie i pociągnął za sobą wielu mieszczan. [http://www.publikacje.edu.pl/publikacje.php?nr=5412]

25.06.1530 – odczytanie przed cesarzem Karolem V Habsburgiem na Sejmie Rzeszy w Augsburgu oficjalnego wyznania wiary niemieckich książąt ewangelickich tzw. Konfesja Augsburska

11.10.1531 – w bitwie pod Kappel ginie Huldrych Zwingli (został pojmany podczas walki ze szwajcarskimi katolikami w trakcie bitwy pod Kappel. Przed śmiercią oferowano mu darowanie życia o ile przystąpi do spowiedzi. Kiedy odmówił, został zabity mieczem. Następnie jego ciało zostało poćwiartowane i spalone.)

ok 1532 – 1534 – Jan Kalwin przyłącza się do Reformacji

1533 – Thomas Cranmer zostaje biskupem Canterbury

1534 – Akt Supremacji w UK – uniezależnienie się od papiestwa (za zgodą prymasa Anglii Thomasa Cranmera)

13.12.1534 – Sejm trzebiatowski – na którym zdecydowano o przyjęciu na Pomorzu Zachodnim nauki protestanckiej jako religii państwowej.

06 – 07.1535 – wykonano wyroki śmierci na osobach odmawiających uznania Aktu Supremacji w Anglii (m.in. Thomas Morus, bp Jan Fisher)

1535 – Jan Kalwin wydaje dzieło życia: Institutio religionis christianae (Ustanowienie religii chrześcijańskiej). Kolejne, rozwijane i poszerzane, wydania dzieła to lata: 1539, 1543, 1550, 1559.

12.07.1536 – umiera Erazm z Rotterdamu

1536 – Dania przyjmuje luteranizm

1536 – Pierwsza Konfesja Helwecka (H.Bullinger)

01.05.1537 – spotkanie w Lipsku (jeszcze) katolika Jana Łaskiego z Melanchtonem i dyskusje „o dogmatach”. Spotkanie zaaranżowane prawdopodobnie przez Andrzeja Frycza Modrzewskiego.

1537 – papież Paweł III zwołuje Sobór w Mantui (przeciąganie się otwarcia soboru do 1539 spowodowało, że odłożono go na czas nieokreślony)

19.04.1539 – po 10 latach spędzonych w więzieniu, w Krakowie na Małym Rynku, została spalona 80-letnia Katarzyna Weiglowa (za przejście z katolicyzmu na judaizm lub na unitarianizm)

1539 – Norwegia przyjmuje luteranizm

ok. 03.1540 – Jan Łaski żeni się

27.09.1540 – papież Paweł III oficjalnie zatwierdza powstanie zakonu Towarzystwa Jezusowego (jezuici)

1543 – Jan Seklucjan zostaje kaznodzieją luterańskim w Poznaniu

1543 – Jan Seklucjan oskarżony o herezję ucieka z Poznania do Królewca

17.08.1544 – w stolicy Prus Królewskich – w Królewcu – powstaje protestancki Uniwersytet

1544 – proboszcz koniński Stanisław Lutomirski przystępuje oficjalnie do wyznania helweckiego

10.1544 – Jan Łaski ogłoszony przez KRK heretykiem.

1545 – pierwszy polski Katechizm luterański – Jana Seklucjana

1545 – masakra w Merindol we Francji – rzeź Waldensów (zginęły setki – a nawet tysiące waldensów)

13.12.1545 – rozpoczyna się Sobór Trydencki (potrwa 18 lat)

18.02.1546 – umiera Marcin Luter

13.01.1547 – na 3 sesji Soboru Trydenckiego przyjęto Dekret o Usprawiedliwieniu

28.01.1547 – umiera Henryk VIII

07.03.1547 – Podczas bliskich ukończenia prac nad Dekretem o Sakramentach i oczekiwanym rychłym zakończeniu Soboru epidemia zarazy w Trydencie – panika i próba przeniesienia Soboru do Bolonii.

ok. 26.07 – 6.08.1547 – potajemny ślub króla Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną (która być może była kalwinką? choć jej bracia przyłączyli się do Reformacji dopiero później) „According to research by Władysław Pociecha, the wedding probably took place between 26 July and 6 August.[12] Her cousin Mikołaj „the Black” Radziwiłł was sent to Kraków to inform the Polish court that Sigismund Augustus and Barbara were married since 25 November 1545.[12] ” [wikipedia]

1548 – Bracia Czescy (wypędzeni ze swojego kraju przez króla Ferdynanda I Habsburga) zaczynają osiedlać się w Rzeczypospolitej

ok.1549 – Jan Tomicki – podkomorzy kaliski – przystaje do Braci Czeskich

1549 – Consensus Tigurinus – Zgoda z Zurychu. Dokument pojednawczy pomiędzy reformatorami helweckimi a Kalwinem (i kalwinistami)

1550 – Mikołaj Oleśnicki wypędza paulinów z Pińczowa i kościół klasztorny przekształca w zbór kalwiński. W budynkach poklasztornych powstaje Gimnazjum Pińczowskie (1551-1567).

25.11.1550 – pierwsze reformowane nabożeństwo w Małopolsce (Jakub Sylwiusz w kościele św.Jana w Pińczowie)

1550 – pierwszy zjazd duchownych kościoła reformowanego (Pińczów)

1550 – katolicki ksiądz Marcin Krowicki (woj.lwowskie) – późniejszy tłumacz Biblii brzeskiej – żeni się i przyłącza do Reformacji

7.12.1550 – koronacja Barbary Radziwiłłówny na królową Polski

1551 – Sobór Trydencki udziela gwarancji bezpieczeństwa (list żelazny) dla protestantów chcących wziąć udział w jego obradach.

23.02.1552 – delegacja niemieckich luteran (m.in. Johannes Brenz, Johann Marbach, Jakob Beurlin, Jodocus Neuheller)  na Soborze Trydenckim

1552 – początek kalwinizmu na Litwie – Szymon Zacjusz przybywa na dwór Radziwiłła Czarnego

1552 – pierwsze nabożeństwo ewangelickie w Krakowie. Prowadzi je w dzielnicy Wola Justowska w majątku Ludwika Decjusza kalwiński wówczas minister Grzegorz Paweł z Brzezin.

1552 – przekład Nowego Testamentu Jana Seklucjana w Królewcu

17.10.1553 – Miguel Servet pod zarzutem herezji antytrynitaryzmu  zostaje spalony na stosie w Genewie

1553 – Mikołaj Radziwiłł Czarny przyłącza się do Reformacji

12.02.1554 – ścięcie w Anglii królowej angielskiej – protestantki – Lady Jane Gray

1554 – pierwszy synod kalwiński (i w ogóle pierwszy protestancki) w Polsce – Słomniki pod Krakowem

1555 – kalwiński Synod w Koźminku – próba unii Braci Czeskich (20 zborów w Polsce) i polskich zborów helweckich

1555 – koniec płacenia Świętopietrza przez Polskę dla Rzymu.

1555 – Marcin Czechowic przyjmuje święcenia kapłańskie w KRK i osiada na parafii w Kórniku

1555 – synod (luterański) w Gołuchowie – obecny jest tam Marcin Czechowic (jako minister luterski z Kórnika)

1555 – obóz protestancki na sejmie wspólnie przedstawia swoje wyznanie wiary królowi Zygmuntowi Augustowie

1555 – Sejm Królestwa Polskiego w Piotrkowie uchwalił zwołanie Soboru Narodowego, który przy pomocy Jana Kalwina, Jana Łaskiego i Filipa Melanchtona miał sformułować doktrynę polskiego Kościoła Narodowego.

1555 – jezuici rozpoczynają działalność w Polsce

1555 – Królestwo Nawarry oficjalnie przyjmuje kalwinizm jako religię panującą

22.01.1556 – antytrynitarny „coming out” Piotra z Goniądza na Synodzie w Seceminie. Synod wysyła go do Wittenbergi do Melanchtona. Na synodzie tym odrzucono unię z Braćmi Czeskimi i zaproszono Jana Kalwina by zorganizował w Polce Kościół reformowany.

02.1556 – Piotr z Goniądza u Melanchtona

03.1556 – Piotr z Goniądza – O Synu Bożym

21.03.1556 – Oxford – przywódca reformacji w Anglii Thomas Cranmer spalony na stosie

1556 – z Siedmiogrodu ucieka do Polski kalwinista Stanisław Farnowski

1556 – Blandrata w Genewie, przyjmuje tam kalwinizm

23.04.1556 – Franciszek Lismanin przysyła na synod w Pińczowie list z żądaniem „refutowania” Piotra z Goniądza za jego antytrynitaryzm. Ekskomunika Piotra i banicja z Małopolski

12.1556 – dysputa w Działdowie Piotra z Goniądza z Vergeriem

12.1556 – Jan Łaski (57-letni) wraca do Polski

20.03.1557 – na mocy przywileju nadanego przez króla Zygmunta Augusta, w Toruniu odbyło się pierwsze publiczne nabożeństwo ewangelickie.

08.1557 – synod w Pińczowie – Grzegorz Paweł zostaje wybrany pastorem zboru w Krakowie

17.08.1557 – w Krakowie, w ogrodzie Jana Bonera, ma miejsce nabożeństwo zakładające zbór krakowski. Prowadzi je Grzegorz Paweł z Brzezin.

14.12.1557 – Synod reformowany w Wilnie. W jego wyniku powstaje oficjalnie Kościół Reformowany na Litwie.

1557/1558 – dysputy genewskie Blandraty z Kalwinem (dotyczące m.in. Trójcy), po których musi opuścić Szwajcarię

1558 – Piotr z Goniądza otrzymuje poparcie Jana Kiszki i osiada w Wągrowcu

jesień 1558 Jerzy Blandrata w Polsce – składa wyznanie wiary Janowi Łaskiemu, który uznaje je za prawowierne i poleca go Radziwiłłowi Czarnemu

1558 – Szymon Budny katechetą w zborze kalwińskim w Wilnie

1559 – główne – znacznie poszerzone – wydanie Institutio Christianae religionis Jana Kalwina

05.1559 – Franciszek Stankar wraca do Polski

1559 – do Polski (za namową Jana Kalwina) przed prześladowaniami ucieka z Francji Pierre Statorius (Piotr Stoiński). Osiedla się w Pińczowie. Jego syn (ur.1560) będzie wybitnym działaczem Braci Polskich.

1559 – początek prac nad tłumaczeniem Biblii brzeskiej

03.1560 – tumult w Amboise we Francji – próba zamachu stanu i przejęcia władzy przez Protestantów.

17.03.1560 – aresztowano spiskówców z Amboise i wszystkich brutalnie zabito (wieszając na hakach, ćwiartująć, dekapitując itd).

17.04.1560 – umiera Filip Melanchton

07.05.1560 – synod w Pińczowie serdecznie wita powracającego z Siedmiogrodu Blandratę

01.08.1560 – Kalwin w dedykacji swoich komentarzy do Dziejów Czarnemu wymienia Blandratę (obok Stankara) z nazwiska i ostrzega przed nim jako heretykiem

09.1560 – na synodzie w Książu Blandrata z Lismaninem mianowani seniorami zboru małopolskiego a jednocześnie  – potępienie antytrynitarzy na synodzie w Książe

1560 – (duchowny) Andrzej Frycz Modrzewski żeni się i traci w wyniku tego dobra wynikające z bycia duchownym.

01.1561 – synod w Pińczowie zajmuje się sprawą Blandraty (wobec słów Kalwina) – wyznanie wiary Blandraty zaakceptowane przez synod

07.1561 – Marcin Czechowic wyrusza (z Litwy?) w podróż do Kalwina i Bullingera z listem Czarnego w sprawie JB. W zborze małopolskim zaczyna się konflikt (Lismanin)

01.09.1561 Sarnicki w Krakowie wręcza Czechowicowi list do Kalwina z obawami wobec JB

03.09.1561 – synod w Książu Wielkim daje Czechowicowi list opisujący prawowierne wyznanie wiary JB. Czechowic opuszcza Polskę w drodze do Szwajcarii gdzie dociera 27.09.1561 (pojawia się z powrotem grudniu 1561)

10.09.1561 – Lismanin (z Crucigerem i Lutomirskim) wysyła list do Karnińskiego domagający uznania „preeminencji” Ojca. Burzliwa dyskusja w zborze krakowskim.

10-14.12.1561 – krakowski konwent seniorów przyjmuje wracającego Czechowica i po przeczytaniu listów daje mu na nie odpowiedzi. Czechowic jedzie dalej do Wilna.

1561 – JB rozpowszechnia w Polsce antytrynitarne dzieł Gentillego Protheses theologiae

koniec 1561 – włoscy antytrynitarze m.in. Valentino Gentile i Jan Paweł Alciati (sprowadzeni przez Blandratę?) przybywają do Polski. Drogi obu panów niedługo się rozejdą. Bardziej radykalny Alciati przejdzie ok. 1564 do unitarian i wyjedzie do Niemiec (osiada w Gdańsku). Gentile jest w Polsce do 1566 roku.

1561 – Wielki Mistrz Zakonu Kawalerów Mieczowych Gotthard Kettler przystaje do Reformacji i tworzy z części posiadłości zakonnych świeckie Księstwo Kurlandii i Semigalii będące lennem Polski.

1561 – 1581 – rozbici kalwini nie organizują w tym czasie w Polsce samodzielnych synodów

02.04.1562 – synod w Pińczowie słucha konfesji Blandraty po czym szybko ją akceptuje. Synod razem z JB pisze list do Kalwina z żądaniem odwołania jego zarzutów.

04.1562 – niedługo po synodzie Pińczowskim Grzegorz Paweł z Brzezin oraz Stanisław Paklepka z Lublina (początek BP w Lublinie) przechodzą do antytrynitarzy

06.1562 – Piotr z Goniądza pisze list w sprawie chrztu dzieci

07/08.1562 – synody/dysputy/zjazdy (Balice, Rogów, Pińczów) w wyniku antytrynitarnej działalności Grzegorza Pawła z Brzezin

16.11.1562 – Sarnicki zwołuje do Krakowa separatystyczny synod kalwiński

przełom 1562/1563 – synod w Wilnie poleca by nie chrzczono dzieci do lat siedmiu

1563 – przełom antytrynitarny Szymon Budnego

18.04.1563 – list Budnego do Henryka Bullingera (z prośbą o opinię w sprawie Ducha Świętego)

05.1563 – potępienie antytrynitarzy na synodzie w Krakowie

06.06.1563 – synod w Mordach (większość skłaniała się ku antytrynitaryzmowi) potępia Sarnickiego i dyskutuje nt. Trójcy

04.09.1563 – Biblia Brzeska

04.10.1563 – Farnowski wyjeżdża na studia na kalwińskim uniwersytecie w Marburgu 04.1564 przenosi się na uniwersytet w Heidelbergu skąd w lipcu 1564 zostaje wyrzucony za antytrynitarne herezje.

07.10.1563 – dysputa Grzegorza Pawła (wygrana) z Sarnickim.

09-10.10.1563 – synod Pińczowski (opanowany przez antytrynitarzy, bez Sarnickiego) (Wstępny rozłam?)

04.12.1563 – koniec Soboru Trydenckiego (trwającego 18 lat!)

1563 – Jerzy Blandrata wyjeżdża na stałe do Siedmiogrodu

26.01.1564 – zakończenie Soboru Trydenckiego

27.05.1564 – umiera Jan Kalwin

06.07.1564 – Radziwiłł wysyła sympatyzujący a antytrynitaryzmem list-traktat do Kalwina (wiadomość o jego śmierci nie dotarła jeszcze do Polski) opisując wszystkie okoliczności kontrowersji wokół Trójcy. Czechowic, Grzegorz Paweł prawdopodobnymi współautorami.

lato 1564 – B. Ochino w Polsce

1565 – Hozjusz sprowadza do Polski jezuitów

22-30.03.1565 – synod w Piotrkowie (w domu marszałka wielkiego koronnego Jana Firleja) – zakończony rozłamem: dyskusja stronnictw (Sarnicki, Syluius, Prasmowius, Trecius vs Jan Niemojewski, Grzegorz Paweł, Grzegorz Szoman) w sprawie Trójcy.

28.05.1565 – umiera Mikołaj Radziwiłł Czarny

10.06.1565 – synod antytrynitarny w Brzezinach – dyskusja o chrzcie dzieci

21.09.1565 – Blandrata w liście do Grzegorza Pawła wzywa go do porzucenia dyskusji o chrzcie dzieci i zajęciu się preegzystencją Jezusa

25-31.12.1565 – synod w Węgrowie – dyskusja o chrzcie dzieci, porażka pedobaptystów

1565 – powstanie Kolegium w Pułtusku przejętego w 1568 przez Jezuitów (nauczają m.in.: Jakub Wujek, Piotr Skarga). Powstają kolejno szkoły jezuitów: 1565 Braniewo, 1568 – Pułtusk, 1570 – Wilno, 1573 – Poznań, 1575 – Jarosław, 1584 – Dorpat, Kalisz, Połock, Ryga, 1585 – Nieśwież, 1586 – Lublin

1566 – Czechowic opuszcza Wilno i udaje się do Wielkopolski

1566 – Piotr z Goniądza odsunięty od życia zborowego

1566 – sejm lubelski – Jan Niemojewski pojawia się bez broni, w szarej odzieży i „bez czeladzi”

10.09.1566 – Berno Szwajcaria – Valentino Gentille skazany na śmierć i ścięty

1566 – (wykształcony) Stanisław Farnowski (dyteista i anabaptysta) wraca ze Szwajcarii do Polski

14.06.1567 – separatystyczny synod dyteistów w Łańcucie (są na nim również trydeiści i kalwini ale głównie szlachta) – poszukiwanie sprzymierzeńców

24-29.06.1567 – synod generalny w Skrzynnie – liczna (110 „panów i ministrów z wszystkich ziem Rzpltej”) obsada zarówno dyteistów jak i unitarian. Charakteryzował się dyscypliną dyskusji i tolerancyjnymi i spokojnymi obradami. Wielu dyteistów i zwolenników preegzystencji przeszło do unitarian (również Szymon Budny)

1567 – Blandrata pisze traktat teologiczny: De vera et falsa unius Dei, Filii et Spiritus Sancti cognitione (O prawdziwym i fałszywym poznaniu jedności Boga, Syna i Ducha Świętego).

1568 – Blandrata pisze traktat teologiczny: Antithesis Pseudo-Christi cum vero illo ex Maria nato (Przeciwstawienie Pseudo-Chrystusowi prawdziwego, zrodzonego z Maryi.

01.1568 – synod w Iwiu – dyskusja Szymona Budnego z Jakubem z Kalinówki i Pawłem z Wizny (nt społeczne, m.in. posiadanie służby)

10.1568 – synod w Pielesznicy. Liczna obsada wybitnych osób. Piotr z Goniądza dyskutuje tam o przedwieczności Chrystusa i występuje przeciw Grzegorzowi Pawłowi. Główny temat to sprawy społeczne.

03.1569 – synod (generalny?) w Bełżycach – Kujawianie w komplecie po stronie unitarian. Na synod przybyli również ministrowie kalwińscy(!). Po tym synodzie ostatecznie unitarianie, dyteiści i kalwini poszli własnymi drogami.

1569 – Jan Sienieński (kalwinista żonaty z arianką) zakłada Raków. W tym roku osiedla się tu wielu unitarian (m.in. Marcin Czechowic)

15.04.1570 – Ugoda Sandomierska (luteranie, bracia czescy i kalwini)

1570 – Jan Kiszka (osiemnastoletni!)  funduje w Wągrowcu drukarnię, gdzie wychodzi wiele dzieł Braci Polskich. Drukarnię przeniesiono potem do Łoska.

1570 – Kujawianie przenoszą się z Rakowa do Lublina

1570 – Czechowic wydaje Sumariusz, wierszowane streszczenie Nowego Testamentu.

1570 – pierwsze wydanie Nowego Testamentu Szymona Budnego

07.07.1572 – umiera król Zygmunt August

23/24.08.1572 – Noc Św.Bartłomieja – rzeź hugenotów w Paryżu (ok. 3 tys. ofiar)

1572 – Biblia Nieświeska

1572 – na dżumę umiera Andrzej Frycz Modrzewski

28.01.1573 – Konfederacja warszawska

05.04-20.05.1573 – pierwsza wolna elekcja (40 – 50 tyś. szlachty – we wsi Kamion pod Warszawą) i wybór Henryka Walezego na króla Polski. (Henryk otrzymał tę informację gdy właśnie oblegał twierdzę La Rochelle bronioną przez Protestantów)

13.09.1573 – podczas epidemii dżumy umiera Piotr z Goniądza

1573 – wielu ministrów opuszcza Raków

21.02.1574 – podczas koronacji Henryka Walezego w katedrze wawelskiej, postawa Jana Firleja była przyczyną zamieszania, gdy przerwał ceremonię podchodząc do króla z trzema dokumentami gwarantującymi wolność dla protestantów i żądał by monarcha je zaprzysiągł. Powiedział: „Jurabis, rex, promisisti”. Król nie miał wyjścia i to potwierdził.

10.10.1574 – tumult krakowski. Przez trzy dni szturmowano kościół ewangelicki a po jego zdobyciu zdewastowano, rozgrabiono i spalono go. Na krakowskim rynku palono pisma protestantów oraz ich przywileje. Zginęło dwóch ewangelików.

1574 – Szymon Budny – Nowy Testament

05-12.1575 – kolejna wolna elekcja i wybór Stefana Batorego na króla Polski

1575 – Czechowic – Rozmowy Chrystiańskie

1576 – Szymon Budny – O przedniejszych wiary chrystiańskiej artykulech

1577 – Czechowic – Nowy Testament

1578 – ugoda lusławicka z dyteistami

1578 – Siedmiogród – spór pomiędzy Blandratą a Franciszkiem Davidem (nonadorant, popularny i wpływowy superintendent zborów siedmiogrodzkich)

05.06.1579 – Franciszek David skazany na dożywocie (Przy poparciu polskich unitarian?!). Umiera w kilka tygodni później.

21.09.1580 – dyskusja kalwińsko-dyteistyczno-unitariańska w Lewartowie. (150 ministrów różnych wyznań. Nieliczna i nieprzygotowana delegacja teologów kalwińskich przy dużej liczbie ich wiernych – ich porażka.)

1580 – synod w Lublinie – Spór Budnego z Czechowicem (Małopolanami)

05-07.03.1582 – synod w Lubczu. Namiętny spór Budnego z lublinianami nt społeczne.

05.1582 – synod w Lusławicach – atak na Budnego i jego doktrynę o poczęciu Chrystusa. Delegacja braci z Gdańska

1582 – Szymon Budny – O urzędzie miecza używającym

09.1582 – katolicki ksiądz Hieronim Powodowski – wydaje agresywne, wielkie i wpływowe dzieło trynitarne: Wędzidło na sprośne błędy a bluźnierstwa Nowych Aryanów

12.1582 – delegacja unitarian w Gdańsku

1582 – konwersja na katolicyzm unitarianina Kaspra Wilkowskiego

1583 – Wilkowski Kasper: Przyczyny Nawrocenia do wiary Powszechney od Sekt Nowokrzczeńcow Samosateńskich

26.05.1584 – na dziedzińcu Zamku Królewskiego na Wawelu ścięty został Samuel Zborowski – kalwinista

05.05.1588 – Gyulafehérvár w Siedmiogrodzie na Rumunii – umiera Jerzy Blandrata

08.1588 – synod w Brześciu – Socyn doprowadza do pojednania Budnego ze zborem. Wiodąca rola Fausta Socyna.

1589 – poprawiona wersja Nowego Testamentu Szymona Budnego jako dowód jego pojednania ze zborem.

1591 – trzecie i ostateczne spalenie zboru krakowskich ewangelików a także kaplicy Braci Polskich

1592 – umiera Jan Kiszka

13.01.1593 – umiera Szymon Budny

05-06.1593 – synod w Lublinie. Faust Socyn staje się rzeczywistym przywódcą Braci Polskich. Upadek opozycji anabaptystycznej.

1594 – drugie wydanie, poprawione, Nowego Testamentu Marcina Czechowica

1596 – Lublin – druga publiczna dysputa Jana Niemojewskiego z Hieronimem Powodowskim (Niemojewski w jej trakcie zasłabł, dyskusję w jego imieniu kontynuował Krzysztof Lubieniecki)

8.03.1598 – w Lublinie umiera Jan Niemojewski

Reklamy
Opublikowano Bracia Polscy | 2 Komentarze

Kim jest Jezus Chrystus?


Na stronie www.prawdaczytradycja.com znalazłem ciekawy tekst. Podejrzałem trochę angielski oryginał i nieco zmodyfikowałem tłumaczenie. Ocena tłumaczenia i komentarze mile widziane.

Kim jest Jezus Chrystus?

Wierzymy, że Jezus Chrystus jest całkowicie wyjątkowym (jedynym w swoim rodzaju) człowiekiem.

Dlaczego?

Jest jedynym Człowiekiem, jaki kiedykolwiek urodził się w sposób, w którym Bóg umieścił nasienie w łonie dziewicy (Mat. 1:18; Łuk. 1:35). Bóg złożył doskonałe nasienie w łonie Marii tak, że Jezus został zrodzony bez grzesznej natury, jaką każdy inny człowiek dziedziczy po Pierwszym Adamie. Tak więc Jezus jest jedynym-rodzonym Synem Boga (Jana 3:16) a także Synem Człowieka (Jana 5:27).

Jest jedynym Człowiekiem, jaki został nazwany „Ostatnim Adamem” (1 Kor. 15:45). Jezus, jako jedyny-rodzony Syn Boga, był genetycznie równoważny pierwszemu „Synowi Boga”, Adamowi (Łuk. 3:38). Jako jedyny Człowiek, który narodził się bez wrodzonego grzechu, Jezus był zarazem jedynym Człowiekiem należycie wyposażonym do tego, aby być Zbawicielem i Odkupicielem ludzkości. List do Rzymian 5:12-21 jest klasycznym porównaniem tych dwóch Adamów i odpowiednio wpływu każdego z nich na ludzkość.

Jest jedynym Człowiekiem, który miał doskonałą wiarę w Boga i który, mocą swej wolnej woli, wybrał zaufanie Bogu, prowadząc bezgrzeszne życie i czyniąc zawsze wolę Swego Ojca (Jana 8:29). Jezus nie był robotem zaprogramowanym aby być posłusznym Bogu. Jeśli by tak było, wtedy nie mógłby autentycznie ulegać takim pokuszeniom do grzechu, jakim ulegają wszyscy ludzie, których przyszedł zbawić (Hebr. 4:15). Brak grzesznej natury nie był powodem, dla której Jezus nie grzeszył. Wiemy, że mimo tego, iż Pierwszy Adam także nie miał grzesznej natury, jednak zgrzeszył „po królewsku”.

Jest jedynym człowiekiem, który zmarł jako doskonała ofiara za nasze grzechy (Hbr. 10:12-14; 1 Jana 4:10). Przez swe dziewicze narodziny i dzięki trwającemu całe życie posłuszeństwu wobec Boga, w drodze ku swojemu ostatniemu tchnieniu na Krzyżu, Jezus stał się doskonałą ofiarą za grzech i grzechy rodzaju ludzkiego (Hbr. 2:17). W ten sposób był zupełnym przebłaganiem za upadłych ludzi, aby zostali odkupieni.

Jest jedynym człowiekiem, jakiego Bóg kiedykolwiek wzbudził z martwych do wiecznego życia dla potwierdzenia, że On był Tym, kim mówił, że jest – Synem Boga (Dz 17:31; Rzym 1:4). Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa było zarówno dotrzymaniem Bożej obietnicy wobec swojego Syna, jak też potwierdzeniem wobec wszystkich ludzi, że Jezus jest „drogą, prawdą i życiem” (Jana 14:6).

Jest jedynym człowiekiem, jakiego Bóg wywyższył jako „Pana” i „Głowę Kościoła”, i któremu Bóg dał wszelką władzę na niebie i na ziemi (Dan. 7:13-14; Flp. 2:9; Dz. 2:36; Ef. 1:22; Mat. 28:18). Podobnie jak Faraon wywyższył Józefa jako swoją „prawicę” i dał mu władzę nad Egiptem (1 Mojż. 41:37-46), tak też Bóg przyznał Jezusowi funkcjonalną równość względem Siebie. Jezus Chrystus jest teraz „prawą ręką Boga” (Ef. 1:20), wykonując pracę, która ostatecznie odrodzi ten upadły świat.

Jest jedynym Człowiekiem, który jest teraz Pośrednikiem pomiędzy Bogiem i ludźmi (1 Tym. 2:5). To Jezus Chrystus jest Tym, któremu Bóg dał moc, aby mógł „zbawić na zawsze” każdego, kto wzywa Jego Imienia, ponieważ On żyje wiecznie, aby wstawiać się za nami (Hebr. 7:25).

Jest jedynym Człowiekiem, który wszystkich swych uczniów zgromadzi razem, aby spotkali się z Nim „w powietrzu” (1 Tes. 4:17) i da każdemu z nich nowe ciało, na podobieństwo swego własnego (Flp. 3:21). Jako obiecane „nasienie” niewiasty (Rodzaju 3:15), Jezus Chrystus będzie wydawał owoc według Jego rodzaju, wiecznie żyjący rodzaj ludzki.

Jest jedynym Człowiekiem, który pewnego dnia powróci na ziemię, aby zniszczyć wszystkich złych ludzi, (a ostatecznie zniszczy też szatana oraz jego złe duchowe kohorty), i będzie rządził ziemią jako Król przez 1000 lat (Objawienie 19:11-20:7). Podczas Jego pierwszego przyjścia na ziemię Izraela, Jezus był ofiarnym Barankiem Bożym, lecz przyjdzie ponownie jako Lew Judy, aby ocalić swój lud, Izrael, i aby zniszczyć wszystkich Bożych wrogów.

Jest jedynym Człowiekiem, który wzbudzi ze śmierci każdą ludzką istotę, jaka kiedykolwiek żyła (Jana 5:21, 25). Jak Bóg dał Jezusowi „życie w samym sobie”, tak i On wzbudzi ze śmierci wszystkich ludzi.

Jest jedynym Człowiekiem, który będzie sądził wszystkich mężczyzn i kobiety wszystkich czasów (Jana 5:22, 27). Jezus będzie sądził sprawiedliwie wszystkich ludzi, przyznając życie wieczne tym, którzy na to zasłużyli, oraz unicestwiając wszystkich niegodziwców (Dz 17:31; Jana 5:28, 29).

Jest jedynym Człowiekiem, który przywróci na nowej ziemi Raj, który Pierwszy Adam utracił (1 Kor. 15:24-28). Jezus, jako „Ostatni Adam”, stanowił Boży Plan Awaryjny dla uratowania Swego pierwotnego planu udaremnionego przez nieposłuszeństwo Adama, którym jest doskonała rasa ludzka, żyjąca wiecznie na doskonałej ziemi. Amen.

Jest jedynym Człowiekiem, który jest naszym Zbawicielem, naszym Odkupicielem, naszym Pośrednikiem, naszym Panem, naszym stałym Towarzyszem, naszym najlepszym Przyjacielem, naszym potężnie wywyższonym Bratem, Światłem naszego życia, naszym Pokojem, naszą Radością, i naszym Doradcą w sztuce wiary.

Jest Oblubieńcem naszych dusz, i dlatego miłujemy Go i wyznajemy jako swojego Pana (Rzym. 10:9).

Oryginał angielski: http://www.truthortradition.com/modules.php?name=News&file=article&sid=429

Oryginalne tłumaczenie polskie: http://www.truthortradition.com/polish/modules.php?name=News&file=article&sid=36

Opublikowano Uncategorized